Zien en gezien worden

door lievendebrouwere

20130930-112803.jpg

Anna (net drie geworden) is een zeer ‘musisch’ kind.
Van zodra ze muziek hoort, begint ze te dansen, en als ze geen muziek hoort, maakt ze er zelf wel, door zeer luid en met grote overgave te zingen in een onbegrijpelijke maar wel zeer multicultureel klinkende taal.
Dansen doet ze het liefst samen en dus moeten wij regelmatig onze stijve knoken geweld aandoen.
Tegen haar gebiedende wijs is namelijk geen grootouderkruid gewassen.
Zo gebeurde het dat ik verleden week met Anna aan het ‘dansen’ was.
Het viel me op dat ze voortdurend naar de kachel keek.
Wat is er nu zo interessant aan die kachel, dacht ik, dat ze er zelfs tijdens het dansen naar kijkt?
Maar toen begreep ik dat ze … naar zichzelf keek.
Ze zag haar dansende zelf weerspiegeld in het glas van de kachel,
en dat boeide haar bovenmate.

Anna is dus niet alleen zeer musisch, ze is ook zeer geïnteresseerd in zichzelf, dat wil zeggen in haar uiterlijk, want van enig innerlijk heeft ze natuurlijk nog geen weet.
Dat komt wel, over een jaar of tien.
Nu is ze vooral geboeid door haar spiegelbeeld, en dan vooral haar bewegende spiegelbeeld.
Als ik haar film met mijn zaktelefoon wil ze de beelden keer op keer bekijken.
Ze krijgt er nooit genoeg van zichzelf bezig te zien.
Ik ben zelfs opgehouden met filmen, want zoveel zelf-interesse lijkt me niet iets dat je moet stimuleren.
Een ander aspect van die eigenliefde is het grote belang dat Anna hecht aan haar kleren.
Zo heeft ze onlangs nieuwe schoentjes gekregen, zeer bevallige, zeer rode, en zeer blinkende schoentjes, made in China.
Met een strikje erop.
Als we gaan wandelen, blijft ze om de tien meter staan om haar nieuwe schoentjes te bewonderen.
En iedereen die ze ontmoet, moet mee bewonderen.

Anna is, om het met de woorden van onze koning te zeggen, een vrouwtje.

20130930-115704.jpg

Het is mijn generatie die het begrip ‘rollenpatroon’ uitgevonden heeft.
Ik hoor het een vrouwelijke prof aan de universiteit nog zeggen: het enige verschil tussen man en vrouw is dat de vrouw hier en daar een beetje ronder is.
Ik dacht toen al: schoenmaakster, blijf bij uw leest!
Maar er was geen stoppen aan.
De idee dat de verschillen tussen man en vrouw aangeleerd waren, veroverde de wereld.
Mannelijk en vrouwelijk gedrag waren ‘rollen’ die een kind opgedrongen werden.
Dat was tot op zekere hoogte natuurlijk waar.
Kinderen werden opgevoed naargelang van hun geslacht.
Maar toen de opvoeding ‘vrij’ werd, bleken jongens nog altijd mannelijk gedrag en meisjes nog altijd vrouwelijk gedrag te vertonen.
Er is zelfs veel voor te zeggen dat vrouwen vandaag mannelijk gedrag opgedrongen krijgen en mannen vrouwelijk gedrag.
Maar ondanks dit nieuwe rollenpatroon blijven de verschillen tussen de geslachten bestaan.
Ze lijken er zelfs door geaccentueerd te worden.

Dat zie ik iedere week in Brugge.
Wat ik uit meer dan tien jaar ‘tourist-watching’ als oerbeeld heb gedistilleerd, is de mannelijke toerist die de vrouwelijke toerist fotografeert.
Toerisme is in wezen niets anders dan mannen die hun vrouw (vriendin, partner, lief) fotograferen op telkens een andere plek in de wereld.
De achtergrond verschilt, maar het beeld is altijd hetzelfde: man maakt beeld van vrouw.

Dat die mannen vrouwen fotograferen, daar kan ik inkomen.
Vrouwen zien er ‘beeldig’ uit.
En beelden maken, is een typisch mannelijke activiteit.
Je kunt echt niet naast het fallische karakter van die camera’s kijken.

20130930-121448.jpg

Maar wat ik als man niet begrijp, is de overgave, ja de hartstocht waarmee al die vrouwen staan te poseren voor de camera van hun man (vriend, partner, lief).
Brugge lijkt soms wel één grote fotoshoot, met overal fotomodellen die in allerlei houdingen staan te poseren voor mannen die uitgerust zijn met een vaak indrukwekkend apparaat.
Minutenlang staan ze daar dan te glimlachen, geduldig wachtend tot manlief voor de duizendste keer klaarkomt, ik bedoel klaar is met het schieten van een plaatje.
Je ziet dat ze het lang niet alleen uit liefde voor hun man doen, omdat hij nu eenmaal zo graag speelt met zijn speelgoed.
Nee, ze genieten er duidelijk van, ze zijn in hun element.
Ze zijn naar Brugge gekomen om in Brugge gefotografeerd te worden, om in Brugge gezien te worden, om in Brugge bewonderd te worden.
Want dat is natuurlijk iets anders dan in Parijs gefotografeerd te worden, of in Praag, of in New York.
Het zijn variaties op hetzelfde thema.
En ze kunnen er maar niet genoeg van krijgen.
Het is een begeerte, een typisch vrouwelijke begeerte.
Een oer-begeerte.

Door naar de toeristen in Brugge te kijken, ben ik gaan begrijpen waarom Eva in de bijbel verantwoordelijk wordt gesteld voor de zondeval.
We zien in het onderwijs heel duidelijk dat meisjes vroeger rijp zijn dan jongens.
Ze worden vroeger wakker.
En wat het eerst wakker wordt bij meisjes, zelfs bij kleine meisjes die Anna heten, is de belangstelling voor zichzelf.
Zelfbewustzijn is vrouwelijk.
En de zondeval heeft alles te maken met zelfbewustzijn.
Het mannelijke bewustzijn voor ‘het andere’, voor de buitenwereld, wordt pas later wakker.
Het wordt wakker gemaakt door het vrouwelijke zelfbewustzijn.
Toen Eva de appel aan Adam gaf, gaf ze hem een beeld van zichzelf en zei: kijk eens naar mij!
En Adam beet.
Hij keek naar Eva, van het een kwam het ander, en de rest is geschiedenis.

Wat ik in Brugge ieder weekend met lichte verbijstering gadesla, is een massale heropvoering van de zondeval.
Overdag is er het onophoudelijke geklik van het schieten van foto’s met soms reusachtige lenzen (want size does matter), en ’s nachts moeten die foto’s natuurlijk (verder) ontwikkeld worden.
Ja, ik denk dat er heel wat kinderen rondlopen die ‘made in Bruges’ zijn.

20130930-124336.jpg

Ik dacht dat ik al alles had gezien qua fotoschooting in Brugge,
maar gisteren ontdekte ik een nieuwe variatie op het oude thema,
een variatie die mijns inziens revolutionair mag genoemd worden.
Ik zag op de Dijver een vrouw die een camera-op-statief meezeulde.
Die wil echt scherpe beelden schieten, dacht ik bij mezelf.
Zoveel (zinloos) professionalisme verwacht je vooral van een man.
Dus die vrouw viel op.
Maar dat was nog niks.
Om de vijftig meter stelde ze die camera op, prutste er uitgebreid aan,
en ging er dan zelf voor staan.
Die vrouw liep dus in haar eentje door Brugge en … fotografeerde zichzelf.
Dat wilde niet zo best lukken want telkens liep er op het beslissende moment iemand door het beeld.
Je kunt in Brugge namelijk geen stap verzetten als je telkens blijft wachten tot iemand een foto genomen heeft.
Na een tijdje loop je gewoon door, fotoshoot of geen fotoshoot.
En dus moest die vrouw telkens haar camera opnieuw instellen, ervoor gaan staan, een brede glimlach annex schilderachtige pose tevoorschijn toveren, en wachten tot het ding ‘klik’ zei.
Het had iets zieligs en heroïsch tegelijk.
Deze vrouw probeerde vrouw én man te zijn, model én fotograaf, kijker én onderwerp.
En dat streven werd telkens weer doorkruist.

Ik ben er nog niet achter of dit een michaëlisch beeld was,
en of er ook zoiets als een michaëlische begeerte bestaat.
Maar ik werk eraan.
Hopelijk worden mijn (denk)plannen niet doorkruist …

Advertenties