And the beat goes on

door lievendebrouwere

20140127-094539.jpg

Het schandaal(tje) rond het jongste boek van Kristien Hemmerechts is een sappig verhaal dat niettemin heel leerzaam is.
Zo vertelde ik zaterdag nog dat een jonge en succesvolle boekhandelaar uit Gent ‘De vrouw die de honden eten gaf’ niet in zijn winkel wilde omdat hij het een pervers boek vond. Voor ‘dat soort boeken’ moest je maar naar de buren gaan, zei hij.
Tenminste, dat was wat De Morgen vertelde.

In De Standaard lees ik vandaag een ander verhaal.
De reden waarom Bart Van Aken de jongste van Hemmerechts weigert te verkopen, is niet dat het een pervers boek is. Hij vindt het doodgewoon een … kutboek.
Of dat nu werkelijk de uitdrukking is die Van Aken gebruikt heeft, is de vraag.
Misschien dacht de redacteur: laat ik maar in de stijl van Hemmerechts blijven, want die neemt woorden als kut, lul en kont graag in de mond.
Met de huidige ‘literaire’ journalistiek heb je er in feite altijd een beetje het raden naar wat er werkelijk gezegd of gebeurd is.

Dit keer valt uit de context op te maken dat Bart Van Aken met ‘kutboek’ bedoelde (ik citeer): ‘een literair lamentabel en simpelweg slecht boek’.
Hij verklaart geen enkel boek van Kristien Hemmerechts te verkopen omdat hij haar werk ‘slecht en literair niet relevant’ vindt, met uitzondering van haar debuut ‘Een zuil van zout’.
Hij verwijst daarmee (bewust of niet) naar een veel voorkomend fenomeen, althans bij Vlaamse schrijvers: ze schrijven één succesvol boek en blijven daar dan de rest van hun leven op teren.
Alles wat ze daarna nog schrijven is slechts een flauwe doorslag van hun eerste boek. Eendagsvliegen dus, die die ene dag rekken tot een heel leven.

De kans is groot dat Kristien Hemmerechts een van die vele eendagsvliegen is.
Ik heb in het verleden een paar keer geprobeerd om een boek van haar te lezen – was zij niet een grote naam en moest ik toch op z’n minst eens iets van haar gelezen hebben? – maar verder dan een paar bladzijden ben ik nooit geraakt.
Ik herinner me nog dat ik haar eerste boek las, het boek dat in de ogen van Bart Van Aken wél genade vindt. Ik ben tot halverwege geraakt, maar toen kon ik niet meer. Het boek was oervervelend en van een doodse grijsheid. Een beetje zoals een schilderij van Luc Tuymans.

20140127-113347.jpg

En volgens Bart Van Aken zijn Hemmerechts’ andere boeken nóg slechter.

Ik ben dus geneigd de man te geloven als hij zegt dat ‘De vrouw die de honden eten gaf’ een prul is.
Maar daar staat dan weer tegenover dat het boek in Nederland – toch veel meer een boekenland dan Vlaanderen – zeer goed onthaald wordt.
Wat moet een mens dáár weer over denken?
Moet de Vlaamse kritiek (ook in Kortrijk is er een ‘betere’ boekhandel die het boek weigert) werkelijk toegeschreven worden aan het Dutroux-trauma?
Of moet de Nederlandse lof toegeschreven worden aan de fascinatie voor het ‘exotische’ Vlaanderen?

Nee, het is dezer dagen niet eenvoudig om achter de waarheid te komen, zeker niet wanneer het literatuur en kunst betreft. Bestáát die waarheid trouwens wel? Is kunst geen kwestie van smaak en valt daar bijgevolg niet over te twisten?

Als die vraag bevestigend wordt beantwoord, kun je natuurlijk eeuwig blijven palaveren over een boek als ‘De vrouw die de honden eten gaf’. Dat is een goede zaak voor de verkoop en voor het media-circus (dat overigens ook alleen maar geïnteresseerd is in verkoop). Maar op die manier wordt kunst stiekem een economische zaak en moet een schrijver of kunstenaar er in de eerste plaats voor zorgen dat hij naambekendheid verwerft, want dat zorgt voor de verkoopcijfers.
Kristien Hemmerechts lijkt dat heel goed te begrijpen, want ze is dezer dagen niet uit de media weg te slaan en poseert met graagte voor fotografen allerhande.
Haar boek zal ongetwijfeld een commercieel succes worden. En dat is het belangrijkste, want de literaire kwaliteit, ach, dat is toch maar een kwestie van smaak, nietwaar?

Als die vraag evenwel ontkennend wordt beantwoord, liggen de zaken heel anders.
Dan doe je zoals Bart Van Aken: je verkoopt het boek eenvoudig niet.
Als alle boekhandelaars dat deden – omdat ze simpelweg zagen dat het een slecht boek is – dan zou de uitgeverij met al haar exemplaren blijven zitten en zou ze wel eens twee keer nadenken voor ze nog een boek van Hemmerechts uitgaf.
Het zou dan waarschijnlijk ook vlug afgelopen zijn met het schrijverschap van Hemmerechts, tenzij ze zou proberen om een werkelijk goed boek te schrijven.
En dat zou niet alleen met haar, maar met álle schrijvers gebeuren.
Het zou kortom voor een ware omwenteling zorgen.

20140127-113804.jpg

Maar dat is heus niet voor morgen, want de overtuiging dat kunst een kwestie van (persoonlijke) smaak is, zit heel, heel diep ingebakken in het moderne bewustzijn.

Het is dus wachten tot er opiniestukken verschijnen van schrijvers die het opnemen voor Kristien Hemmerechts, want ze zijn in deze kwestie allemaal betrokken partij.
Ik ben dus eens benieuwd.
Dit geval is een soort testcase.

De reacties op ‘De vrouw die de honden eten gaf’ zijn niet min.
Ze komen niet alleen van buiten, maar ook van binnen.
Ik kan me niet herinneren dat een boekhandel (en dan nog een jonge en hippe boekhandel) ooit zo openlijk geweigerd heeft om een boek te verkopen wegens ‘te slecht’.
De vraag is nu of de schrijverswereld de verdediging van een van haar leden zal opnemen.
In eerste instantie heeft hij dat inderdaad gedaan, bij monde van Ivo Victoria, die daar dacht zijn voordeel mee te doen (reclame voor zijn eigen boek).
Maar zal hij dat ook blíjven doen, nu de wind aan het keren is?
Of zal het schrijversgild Hemmerechts laten vallen omdat ze ‘de stiel’ in gevaar heeft gebracht?
Omdat het voelt dat er een grens overschreden is?

En zal Kristien Hemmerechts in dat geval in de spiegel durven kijken?
Want ik begin te vermoeden dat ze dit (onbewust) zelf gezocht heeft.
De vraag is: zal haar bewuste zelf (h)erkennen wat haar onbewuste zelf haar voorschotelt?
Zal ze met andere woorden ook bewust over de grens durven gaan?

Zoals ik al zei: ik ben benieuwd.

20140127-114242.jpg