Helemaal of helemaal niet

door lievendebrouwere

20140305-113113.jpg

Er zijn zo van die zaken die slechts heel, heel langzaam duidelijk worden, beelden die er een heel mensenleven over doen om uit te kristalliseren en zichtbaar te worden.
In mijn geval is dat het beeld van de moderne mens die stap voor stap uiteen aan het vallen is, en wiens linkerhand niet meer weet wat de rechter doet en omgekeerd.
Ik begin langzaam te zien hoe de mens-van-deze-tijd uit twee afzonderlijke delen bestaat die niettemin worden samengehouden door een derde deel, dat helemaal op de achtergond blijft en zeer moeilijk te benaderen is.

In de antroposofie lees je wel eens dat de mens die over de drempel gaat ‘desintegreert’: zijn denken, voelen en willen maken zich los van elkaar en worden zelfstandig.
Zolang de mens aan deze kant van de drempel blijft, wordt de samenhang tussen deze drie wezensdelen verzekerd door het fysieke lichaam.
De gebondenheid aan dat lichaam is la condition humaine, het menselijk gebrek.
Maar dat lichaam is ook de baarmoeder van het Ik: het beschermt dit nieuwe en nog zeer kwetsbare wezensdeel.

Wanneer de mens nu over de drempel gaat, valt die lichamelijke bescherming weg.
Het Ik wordt geboren en de mens moet nu zelf de bescherming en verzorging van dat baby-Ik op zich nemen.
Doet hij dit niet, en blijft hij rekenen op de oude fysieke bescherming, dan gaat het mis.
Het Ik-kind komt dan in gevaar, en dat komt tot uitdrukking in het ‘uiteenvallen’ van de moderne mens.

20140305-113318.jpg

In eerste instantie is dat het uiteenvallen in twee tegengestelde delen: een goedaardige gevoelsmens en een kwaadaardige verstandsmens.
Of omgekeerd, want ze zijn onderling verwisselbaar.
Op een dieper niveau, het wilsniveau, betekent deze dualiteit een intense strijd tussen twee tegengestelde wezens, een strijd om ‘het kind’, het pasgeboren menselijke Ik.
Deze twee wezens zijn Christus en de Antichrist.
Maar ze strijden op een totaal andere manier.
Christus wacht tot we het kind aan hem toevertrouwen vanuit het inzicht dat we het in ons eentje niet kunnen opvoeden.
De Antichrist daarentegen doet er alles aan om de ‘moeder’ van het kind – wijzelf dus, de menselijke ziel – te verleiden en haar zover te brengen dat ze haar kind aan hem afstaat.

Dat is, in een paar woorden, de grote geestelijke strijd die op de bodem van onze ziel plaatsvindt en die alles bepaalt wat vandaag in de wereld plaatsvindt.
Het is van het grootste belang dat we als ‘moeder’, dat wil zeggen met onze bewuste ziel, doordringen tot het onbewuste wilsniveau waar om ons ‘kind’ gestreden wordt.
Want de uitkomst van die strijd hangt van ons af.
Wij moeten kiezen tussen Christus en de Antichrist.
En dat kunnen we alleen wanneer we ons bewust worden van die keuze, wanneer we die twee tegengestelde oer-geesten onderscheiden.

20140305-113537.jpg

Hoe ontzettend moeilijk dat is, kunnen we aflezen aan ‘het geval Jan Hoet’.
Als we de media mogen geloven, dan is er helemaal geen keuze.
Wie kan nu in godsnaam tegen Jan Hoet zijn!
Het is ál lof, bewondering en zelfs liefde wat uit de kranten opklinkt.
Iemand gebruikte zelfs de woorden ‘de weg, de waarheid en het leven’.
Met andere woorden: Jan Hoet wordt, door mensen die totaal niet gelovig zijn, als een Christusfiguur waargenomen.
En daar geven ze zich aan over, daar laten ze zich door leiden, die danken ze voor de magie die hij weer in hun leven heeft gebracht.

Van een keuze zijn ze zich niet bewust.

Dat deze kunst-Christus de ‘tempels van de kunst’ gevuld heeft met de meest weerzinwekkende dingen, daar staan ze niet bij stil.
Ze kunnen hun gevoel (de lieve Jan Hoet) niet meer in verband brengen met hun verstand (Jan de godfather).
Ze proberen het zelfs niet meer.
Ze beseffen niet langer dat het des mensen is om verstand en gevoel met elkaar te verbinden.
Ze ervaren het als volkomen normaal dat die twee vermogens ieder hun eigen gang gaan.
En dié onbewuste dualiteit is een uitdrukking van het feit dat ze het contact met hun Ik aan het verliezen zijn.
Diep in hun ziel is de moeder haar kind aan ‘de verkeerde vader’ aan het toevertrouwen, aan de antichristelijke geest die via iemand als Jan Hoet zegt: laat dat maar allemaal aan mij over, je moet niet langer proberen zelf een oordeel te vormen, ik doe dat wel voor je.
Geen dank jong, ’t is graag gedaan!

20140305-114531.jpg

In de Apocalypse kunnen we lezen dat ‘het Beest’ (zo wordt de Antichrist er genoemd) eruitziet als een … lam.
Het lijkt dus als twee druppels water op Christus, het Lam Gods.
De Antichrist is het Duivelse Lam, het meest geraffineerde en bedrieglijke kwaad dat er bestaat.
Niemand zal me horen zeggen dat Jan Hoet de incarnatie van de Antichrist was.
In mijn ogen blijft hij een mens, een zeer menselijke, aantrekkelijke en zelfs onschuldige mens.
En toch was hij in mijn ogen een werktuig van de Antichrist.
Hoe valt dat te verklaren?
Ik zie het als een offer.

Jan Hoet was een kunstenaar, een kunstenaar die intellectueel was geworden.
Dat is een enorme stap, een drempeloverschrijding.
Maar Jan Hoet was kunstenaar gebleven.
Wat zo verfrissend en aantrekkelijk aan hem was, was het feit dat hij een intellectueel-met-een-hart was, een ‘warme’ denker, niet zo’n producent van kille abstracties.
Jan Hoet was een kunstenaar-intellectueel.
Hij verenigde in zich verstand en gevoel, wetenschap en kunst.
En op die manier probeerde hij de mensen, van hoog tot laag, van links tot rechts, te overtuigen van het belang van de kunst.
Wat hem betreft was er niets belangrijkers in het leven.

Waar hebben we dat nog gehoord!

20140305-115107.jpg

Jan Hoet was in feite een hedendaagse antroposoof, een leerling van Joseph Beuys, die overal verkondigde dat Jeder Mensch ein Künstler is.
Aan Jan Hoet kon je aflezen wat een eigentijdse antroposoof is of kan of hoort te zijn: een lichtend voorbeeld voor iedereen.
Maar je kon aan hem ook aflezen wat Rudolf Steiner bedoelde met de woorden dat antroposofie een zeer, zeer gevaarlijke zaak is.
Er kan namelijk heel wat mis gaan bij een drempeloverschrijding.
En dat kan vreselijke gevolgen hebben.

Dat kunnen we aflezen aan de wereldgeschiedenis.
Toen de 20ste eeuw aanbrak, begon de mensheid ‘over de drempel’ te gaan.
En dat hebben we geweten!
Het werd één gigantische mislukte drempeloverschrijding, waarvan we de gevolgen nog eeuwenlang zullen moeten dragen, als we ze al overleven.
En wat was de oorzaak van die apocalyptische mislukking?
Dat kan heel kort gezegd worden:

De mensheid verloor haar hoofd.

De grote ramp was het uitbreken van de Grote Oorlog, en volgens Rudolf Steiner werd dat mogelijk gemaakt doordat de leidende, verantwoordelijke figuren van die tijd bevangen werden door een vreemd soort ‘bewusteloosheid’.
Op het beslissende moment ‘verloren ze het hoofd’.
Tot diezelfde conclusie komt vandaag ook historicus Christopher Clark in zijn monumentale werk over de Eerste Wereldoorlog.
Je hoeft het niet eens gelezen te hebben, de titel zegt alles: Slaapwandelaars.

20140305-115249.jpg

Op het beslissende moment het hoofd verliezen: bondiger kun je een mislukte drempeloverschrijding waarschijnlijk niet samenvatten.
En aangezien een drempeloverschrijding a point of no return is, kun je daarna niet meer terug.
Je hebt dan – zonder het te weten – gekozen voor het Beest, en dat laat dan al zijn duivels los.
Het ontketent een apocalypse, het wil bloed zien, veel bloed.
Er zijn miljoenen offers nodig om de bloeddorst van dit verschrikkelijke wezen te stillen.

Die offers herken ik vandaag in de ontelbare jonge kunstenaars die hun leven wijden aan de Hedendaagse Kunst.
Het zijn er ontzettend veel en ze zijn ongelooflijk gedreven.
Met al hun talenten, met al hun inzet en met totale overgave dienen ze de geest van de Hedendaagse Kunst.
Onvermoeibaar maken ze beelden van deze geest.
Op volkomen onzelfzuchtige wijze – naar het voorbeeld van Jan Hoet – maken ze deze geest zichtbaar
Opdat we hem zouden kennen.
Opdat we zouden kunnen kiezen.

En ze wachten tot we hem herkennen, de geest wiens portret ze maken, telkens weer opnieuw, in eindeloze variaties.
Naar buiten toe genieten ze van hun succes, van hun status als ingewijde.
Maar diep in hun ziel lijden ze, en wachten ze op verlossing.
Want al hun talent, al hun gedrevenheid, al hun onzelfzuchtige inzet komt niet van ‘het Beest’, het komt van ‘het kind’ in hen, dat de bron is van hun scheppende krachten.
Diep in hun ziel lijdt Christus.

20140305-115612.jpg

We vergeten al te gemakkelijk met welk naïef enthousiasme de jeugd destijds ‘ten oorlog’ trok.
Het was een explosie van bevrijdende vreugde en hoop.
Als ik denk aan het enthousiasme dat vandaag overal opstijgt uit de rangen van de jonge kunstenaars en de jonge intellectuelen, ter nagedachtenis aan Jan Hoet, de grote kunstenaar-intellectueel, dan houd ik mijn hart vast.
Want ik ben ervan overtuigd dat de werkelijkheid de kunst nabootst.
Dat zie ik bijna elke dag bevestigd.
Wat vandaag in de kunst gebeurt, zal morgen in werkelijkheid gebeuren.
Er zal een nieuwe Jan Hoet opstaan, en dit keer niet in de kunstwereld.
Hij zal, met zijn onschuld en tomeloze inzet, de hele mensheid verleiden.
Hij zal overal geestdrift, hoop, bewondering en liefde opwekken.
Het zal een wereldwijd vuur van enthousiasme ontsteken.

En daarna zal de Grote Kater komen.
De grootste kater die de dronken mensheid ooit gekend heeft.

Of ben ik het nu zélf die dronken is?
Weet ik niet meer wat ik hier allemaal bazel over die brave Jan Hoet, deze Christus-van-onze-tijd?
Zal ik het zijn die morgen met een kater wakker word en mij diep schaam over wat ik allemaal heb durven vertellen over deze Goede Mens van Gent?
Ik hoop het van harte.
Ik zou niets liever willen.
Het zal de mooiste dag van mijn leven zijn als ik eindelijk mijn ongelijk zal inzien en mij onbekommerd zal kunnen overgeven aan de geest van de Hedendaagse Kunst.
Eindelijk verlost van al die kritiek, al die negativiteit, al dat wantrouwen!
Eindelijk vrij!
Ja, dat ik dát nog zou mogen meemaken!

20140305-115730.jpg

Maar ik vrees ervoor.
Ik zal nooit over de drempel raken.
Ik zal nooit het Beloofde Land aanschouwen.
Ik zal nooit op m’n knieën zinken voor … stront.
Mijn verdomde hoofd zit in de weg, dat harde hoofd van me dat ik niet kan of wil achterlaten.
Vraag me niet waarom, maar ik heb zoiets van:

Ofwel ga ik helemáál over de drempel, ofwel ga ik helemaal niét.

Ik denk dat mijn keuze gemaakt is, en ik kom er niet meer op terug.
De consequenties zal ik dragen, wat ze ook zijn.
En ik zal nooit zeggen Ich habe es nicht gewusst.

Ik hoop van u hetzelfde.

20140305-115902.jpg