Upstairs Downstairs

door lievendebrouwere

De British Broadcasting Corporation heeft een pioniersrol gespeeld op het gebied van televisie, met name op dat van de televisiefeuilletons.
Die rol is inmiddels al lang uitgespeeld.
Wat de BBC vandaag nog produceert op dat gebied, is het bekijken niet meer waard.
Ik denk dan ook met een zeker heimwee terug aan de gloriedagen van de Britse reeksen.
Of beter: ik kijk er met een zeker heimwee naar, want gelukkig bestaan er dvd’s.
Herhaaldelijk kijken scheidt probleemloos het kaf van het koren.
En daarbij komen drie tv-reeksen bovendrijven: Upstairs Downstairs, All Creatures Great and Small, en Inspector Morse.
Ze tonen ons Engeland op zijn best en daar kun je alleen maar van houden.

20140613-102632.jpg

Momenteel zijn we ten huize Debrouwere bezig alle seizoenen van Upstairs Downstairs opnieuw te bekijken.
Voor de zoveelste keer.
Ik sta ervan te kijken dat ik er nog altijd zo van geniet.
Tenslotte is deze serie al meer dan 40 jaar oud en ik mag dan wel een liefhebber van de goeie ouwe tijd zijn, ik ben beslist geen fan van oude films en tv-reeksen.
Maar Upstairs Downstairs heeft de tand des tijds voortreffelijk doorstaan.
Het verbaast me zelfs hoe modern de reeks oogt (afgezien dan van de begingeneriek).
Het tempo ligt beslist niet laag en drama is er te over.
Ik ben zelfs geneigd deze reeks te beschouwen als de beste van de drie, en dat maakt ze in mijn ogen dus tot het beste wat de BBC ooit heeft gemaakt.

Het zal wel geen toeval zijn dat deze hartveroverende reeks gaat over het samenleven van ‘meesters’ en ‘knechten’.
Nu ik erover nadenk: eigenlijk gaan alle drie de series over dat thema.
Morse bijvoorbeeld draait helemaal rond het duo inspector Morse en zijn assistent Lewis.
De aristocratische Morse behandelt de volkse Lewis als zijn knechtje en zijn bazige gedrag is bijwijlen op het randje.
Maar Lewis laat het niet aan zijn hart komen en betaalt zijn ‘meester’ af en toe met gelijke munt terug.
Wat de relatie tussen die twee tegenpolen tot zo’n goede televisie maakt, is dat ze in feite van elkaar houden als twee broers.
In Upstairs Downstairs is de relatie tussen het aristocratische gezin Bellamy en hun personeel eveneens bijzonder menselijk, maar om van liefde te kunnen spreken, is de maatschappelijke kloof toch wel te diep.
In All Creatures Great and Small – de avonturen van veearts James Herriot – is de sociale afstand soms zo klein geworden dat niet langer duidelijk is wie nu meester is en wie knecht.
Talrijk zijn de scènes waarin een eenvoudige boer rustig zijn pijp staat te roken terwijl de universitair geschoolde arts halfnaakt op zijn buik in de mest ligt om een kalf ter wereld te helpen.
De boeren genieten ervan om een ‘meester’ knecht te zien spelen, maar er is, enkele uitzonderingen niet te na gesproken, geen kwaadaardigheid in het spel.
Beiden beseffen maar al te goed hoezeer ze elkaar nodig hebben.

20140613-102735.jpg

Broederlijkheid is de rode draad die door alledrie deze meesterlijke televisiereeksen loopt en die ze tot a joy forever maakt.
Hoe groot de maatschappelijke verschillen ook zijn, er is altijd het besef dat ze elkaar nodig hebben, en dat besef leidt tot wederzijds respect, verdraagzaamheid en zelfs (onuitgesproken) liefde.
Ondanks de tegenstellingen (en in Engeland zijn de tegenstellingen groot) zien de mensen elkaar als broeders, ruziemakende broeders vaak, maar broeders niettemin.

Het gaat in deze reeksen overigens niet alleen om sociale tegenstellingen.
Het gaat ook om de tegenstelling oud-nieuw.
Engeland heeft op tal van gebieden een pioniersrol gespeeld, maar tegelijk is het een land waar de traditie een grote rol speelt en waar het verleden in ere wordt gehouden.
Dat komt overeen met de Ram-aard van dit volk.
De Ram is het eerste teken van de dierenriem en het staat voor het begin van nieuwe dingen die zich met kracht een weg vooruit banen.
Maar de Ram kijkt achteruit.
Zijn oog is gericht op het verleden.
Traditie en vernieuwing sluiten elkaar dus niet uit in dit teken.

20140613-103459.jpg

De BBC heeft, zoals gezegd een pioniersrol gespeeld op het vlak van de tv-reeksen, maar uitgerekend hun beste reeksen gaan over de oude tijd, of beter: over de relatie tussen de oude en de nieuwe tijd.
Inspector Morse bijvoorbeeld is een moderne politiereeks, maar ze speelt zich wel af in Oxford, een stad die ouderdom en traditie ademt, zoals dat alleen maar in Engeland kan. Morse zelf is trouwens een zeer on-moderne figuur die naar Wagner luistert en gedichten leest.
Zonder zijn tegenpool Lewis, die helemaal bij de tijd is, zou hij het niet redden.
All Creatures Great and Small gaat over een vrij recent verleden, maar het speelt zich wel af in een agrarisch gebied waar de boeren nog leven zoals 200 jaar geleden.
Het zijn de veeartsen die er de nieuwe tijd introduceren of dat althans proberen.
De reeks dankt zijn charme aan de – milde – botsingen tussen oud en nieuw, tussen boerenverstand en wetenschap.
Upstairs Downstairs ten slotte gaat over een tijd die definitief voorbij is: de tijd van voor de Grote Oorlog.
Maar die oude tijd wordt wel bekeken vanuit een modern perspectief.
Er wordt zeer bewust en kritisch, maar ook met liefde en begrip teruggekeken.
Alles speelt zich – vijf seizoenen lang – af in één en hetzelfde huis aan Eaton Place, maar in iedere aflevering wordt een welbepaald aspect van het verleden in beeld gebracht.
De hele wereld van die tijd wordt als het ware weerspiegeld in dat ene huis.

20140613-104141.jpg

In de nieuwere televisiereeksen is het oude Engeland niet meer aanwezig.
Hier gaat het enkel nog om het nieuwe Engeland en dat Engeland kan blijkbaar niet nieuw genoeg zijn.
Dat drukt zich ook uit in de vorm, die modern is op het ondraaglijke af.
Maar achter al dat nieuwe en moderne schuilt iets dat veel oubolliger is dan de ‘oude’ reeksen, en dat is juist de afwezigheid van de spanning tussen oud en nieuw.
De BBC heeft zich losgemaakt van het verleden en juist dát heeft haar echt oud gemaakt.
De kwaliteit van haar nieuwere reeksen (dat wil zeggen het gebrek eraan) maakt duidelijk dat ze, door het verleden af te wijzen, ook de moderne tijd heeft afgewezen.
Engeland speelt eenvoudig niet meer mee als het om tv-drama gaat.
De Ram kijkt niet meer achteruit en is daardoor het spoor bijster geworden.
Hij stormt nu blindelings vooruit en valt van de ene kuil in de andere.
De teloorgang van de BBC bewijst het: zonder het verleden kun je niet modern zijn.
Het nieuwe ligt juist in de altijd veranderende spanning tussen oud en nieuw.
Niets is zo vlug oud als wat alleen maar nieuw is.
Wat alleen-maar-nieuw is, heeft geen kracht.
Het is slechts een vermomming van wat alleen-maar-oud is.

20140613-104218.jpg

Het is dus zeker niet alleen maar nostalgie die me van deze (inmiddels) oude BBC-reeksen doet houden.
Het is in de eerste plaats datgene wat eeuwig jong in hen is, doordat het een brug slaat tussen verleden en toekomst.
Want zonder verleden heeft de toekomst … geen toekomst.
Dat heeft de BBC wel aangetoond.
En wat ze ook heeft aangetoond, en in feite nog altijd aantoont, is dat er geen broederlijkheid kan zijn zonder tegenstellingen, zonder bewust beleefde tegenstellingen.
Daarin ligt dan ook de grote kwaliteit van het onovertroffen Upstairs Downstairs: het kijkt met vol bewustzijn terug op het verleden, toen de wereld nog bestond uit meesters en knechten. En juist het inzicht in dat gepolariseerde verleden doet een broederlijkheid ontstaan die voorlopig alleen nog beeld is, want ik neem aan dat het er in werkelijkheid lang niet altijd zo menselijk aan toe ging als in deze televisie-serie.

Dat is het punt waarop we nog altijd staan: de broederlijkheid, die het moderne toekomstideaal bij uitstek is, treffen we voorlopig alleen aan in beelden, film- en televisiebeelden.
Helaas worden die beelden niet ernstig genomen.
We beschouwen ze als fictie, als amusement, als nostalgisch plezier.
We begrijpen niet dat ze het beste zijn wat we momenteel hebben.
In plaats daarvan gaat onze aandacht uit naar beelden die alleen maar modern willen zijn, die zich afkeren van het verleden en die het daardoor blijven herhalen.
Oscar Wilde wist het al: de werkelijkheid bootst de kunst na.
Alleen bootst de huidige werkelijkheid de verkeerde kunst na: een kunst die niet achterom kijkt, die de spanning tussen verleden en toekomst negeert en daardoor tot een karikatuur van het verleden wordt, een verleden van meesters en knechten.
Als we niet willen dat de wereld steeds meer gaat lijken op een oude vrouw die zoveel face-lifts heeft ondergaan dat ze er als een monster is gaan uitzien, dan moeten we wat meer kijken naar reeksen als Upstairs Downstairs.
We kunnen er alleen maar jonger van worden …

20140613-104314.jpg

Advertenties