Ken Robinson

door lievendebrouwere

  

Dit is Ken Robinson, Sir Ken Robinson, een autoriteit op het gebied van onderwijs. Een tiental jaar geleden werd hij beroemd door zijn TED-conferentie How schools kill creativity. Het was mijn zoon Jan die mij daar gisteren op wees. Hij is een fan van die TED-conferenties: voordrachten over alle mogelijke onderwerpen die via het internet worden verspreid. Ik had nog nooit van de man gehoord en ging eens kijken. Wat ik zag was een conferencier, een stand up comedian die de zaal om de 15 seconden aan het lachen bracht en tegelijk het moderne schoolsysteem met de grond gelijk maakte. We hebben de mens gereduceerd tot zijn hoofd, zei hij, en zijn lichaam tot een vervoermiddel van dat hoofd (naar vergaderingen). Ja, de man sloeg spijkers met koppen, en zijn voordracht werd de meest bekeken TED-conferentie ooit. 

Maar toen begon ik na te denken. Onder meer over die combinatie van kostelijke grappen (de man is een geweldige humorist) en diepe waarheden (het was zeer ernstig wat hij zei). Zou dat nu de goede manier zijn, vroeg ik me af. Je volgt zo’n man met het grootste plezier en luistert op die manier naar zaken die je anders misschien zouden vervelen. Humor dus als glijmiddel voor zwaar verteerbare ideeën. De vraag rijst echter wat de man zo populair heeft gemaakt op Youtube: is dat wat hij vertelt of is dat hoe hij het vertelt? Hoewel ik absoluut niks heb tegen de combinatie van ernst en luim – wel integendeel – vond ik de tegenstelling toch wel wat groot. Maar erover struikelen deed ik niet, nog niet. 

Dat kwam pas toen ik verder dacht. Ik las hoe vaak deze man al gelauwerd is tijdens zijn leven, hoe hij overal ter wereld door staatshoofden en bedrijfsleiders om raad gevraagd wordt, hoe hij dus een serieuze impact heeft op het denken over onderwijs. Met zijn kerngedachte was ik het helemaal eens: kunst en kreativiteit moeten op school even belangrijk worden als lezen en schrijven. Een verlichte geest dus! Maar … toen kwam het. Het onderwijs waar deze man voor pleit, bestaat namelijk reeds. Scholen waar kunst even belangrijk is als wetenschap, dat zijn gewoon … steinerscholen. En die bestaan al 100 jaar! Toch rept Ken Robinson er met geen woord over. Hij doet alsof hij het wiel opnieuw heeft uitgevonden. Hoe is dat mogelijk? Het kan toch niet zijn dat deze wereldautoriteit op het gebied van pedagogie nog nooit gehoord heeft van de steinerpedagogie! 

Rara, wat is hier aan de hand? Altijd hetzelfde: wat Robinson de andere kant doet opkijken, is het feit dat de steinerpedagogie uitgaat van de mens als geestelijk wezen. Welke andere verklaring zou er kunnen zijn? Het is toch altijd dáár waar mensen over struikelen! En juist daarom zou je kunnen vragen: heb je dat geloof in de geest eigenlijk nodig om een onderwijs uit te bouwen waarin de kunst een centrale plaats inneemt? Kun je met andere woorden geen steinerschool oprichten zonder dat ‘geestelijke gedoe’ waarover zoveel mensen struikelen? Tenslotte is de steinerpedagogie een methode en geen inhoud. Antroposofie – het op de geest gebaseerde wereldbeeld achter de pedagogie – maakt géén deel uit van de leerstof in een steinerschool. Dus waarom geen school met kunst en zonder geest, als het toch die ‘geest’ is die mensen ervan weghoudt?

Dat klinkt heel aannemelijk. Als zoveel mensen struikelen over het (achterliggende) geestelijke aspect van de steinerscholen, als het zoveel kinderen verhindert om dit soort onderwijs te volgen, als een wereldautoriteit als Ken Robinson er niks wil van weten, is het dan niet veel beter om de steinerscholen los te koppelen van Steiner, van de antroposofie, van heel dat ‘spirituele gedoe’? Kunnen we geest en god niet veel beter vervangen door kreativiteit en kunst? Want dát zijn toch dingen waar geen mens bezwaar kan tegen hebben? Daarvan getuigt trouwens het enorme succes van Robinsons TED-conference. Miljoenen mensen zeggen: ja, ja, ja! Stel je voor dat antroposofen zoveel succes zouden hebben! Stel je voor dat overal ter wereld miljoenen mensen ja, ja, ja zouden zeggen tegen de steinerpedagogie! Zou dat niet ontelbare kinderen overal ter wereld ten goede komen? Zou dat niet precies zijn wat Rudolf Steiner wilde?

Nee, nee, nee. Absoluut niet! Dat zou het ergste zijn wat die kinderen kan overkomen. Liever een school zonder kunst dan een school met kunst maar zonder geest. En waarom dan wel? Omdat dit laatste een contradictio in terminis is. Kunst zonder geest is geen kunst, het lijkt alleen maar kunst. Kunst zonder geest is in de praktijk anti-kunst, het is … Hedendaagse kunst. En dan kun je véél beter geen kunst hebben. Een school die zo’n schijnkunst of anti-kunst centraal plaatst, is een omgekeerde steinerschool. Ze is zo slecht als deze laatste goed is. En dat wil je geen enkel kind aandoen, dat is een zonde tegen de geest en zo’n zonde is – zoals de bijbel zegt – onvergeeflijk. Het is trouwens tegen die ‘zonde’ dat ik al m’n hele leven vecht en ook altijd zal blijven vechten. 

Mijn wantrouwen voor Ken Robinson, hoe vaag ook, was dus terecht. Ik zou misschien eens moeten lezen wat de man allemaal schrijft, maar ik maak me sterk dat hij geen onderscheid maakt tussen klassieke en hedendaagse kunst. Hij pleit met hartstocht voor een onderwijs dat de kunst centraal plaatst, maar of dat een geestrijke kunst is of een kunst die bezield wordt door een anti-geest, dat zegt hij er (hoogstwaarschijnlijk) niet bij. En dán is het natuurlijk gemakkelijk om enthousiast te zijn over een ‘kreatieve school’. Niemand zal daartegen protesteren, zeker de tegenmachten niet. Maar heel anders wordt het wanneer je zo’n ‘kreatieve school’ bewust verbindt met de geest en je dus weet over welke geest je het hebt. Dan gaan de poppen aan het dansen, dan wordt iedereen kregelig, dan laten ze je niet aan het woord op een TED-conferentie. 

Als we het onderscheid tussen klassieke en hedendaagse kunst even terzijde laten, dan zegt Ken Robinson in wezen hetzelfde als Rudolf Steiner. Hij pleit waar ook Steiner voor pleitte: een onderwijs waar kunst en kreativiteit centraal staan. En toch spreekt hij met geen woord over steinerscholen, toch hebben die steinerscholen nog geen fractie van het succes dat Robinson ten deel valt, toch heeft Rudolf Steiner zich nooit Sir mogen noemen, toch is hij nooit ontvangen door de groten der aarde. Vreemd toch? Tenzij je onderscheid maakt tussen de 2 tegengestelde geesten die vandaag de kunst bezielen. Dan worden de zaken duidelijk, dan begrijp je waarom er zo’n kloof gaapt tussen Steiner en Robinson. En daarmee bedoel ik niet dat Ken Robinson bezield wordt door een verderfelijke geest, maar wél dat hij manipuleerbaar is door zo’n geest, een geest die er wel voor zorgt dat hij niet door Robinson wordt opgemerkt. En ook niet door zijn enthousiaste, lachende publiek …

Advertenties