Chocoladeletters

door lievendebrouwere

   

   

De filosofe Joke Hermsen heeft een brief aan de koning geschreven. Naar verluidt is dat in Nederland een traditie: als ’t moeilijk wordt kruipen schrijvers in hun pen om hun nood te klagen bij de koninklijke familie. Waar koningen en koninginnen al niet goed voor zijn! Het klinkt allemaal behoorlijk achterhaald en dat blijkt ook uit Jokes brief. Hij begint nochtans goed: ‘De experts en de geschiedenis vertellen het ons keer op keer: in slechts 7% van de gevallen worden terroristische groeperingen succesvol met geweld bestreden. Dat is een weinig hoopgevend percentage. In plaats van militair in te grijpen moet er juist een politiek proces op gang gebracht worden in de broeihaarden van Syrië, Irak, Pakistan en elders. En datzelfde moet ook, en daarom richt ik mij in deze brief speciaal tot u, in ons eigen land gebeuren. We zullen moeten inzetten op dialoog, op preventie, op verdraagzaamheid en weerbaarheid bij ons thuis. Juist hier, in Nederland, België en Frankrijk, dus in die landen die blijkbaar de meeste daders van de recente terroristische aanslagen in Parijs geleverd hebben. We zullen moeten leren inzien dat geweld op macroniveau wordt gevoed door misstanden op microniveau, ook binnen de grenzen van ons eigen land. Het geweld van aanslagen is niet alleen grillig en onberekenbaar, het is ook te groot voor ons: we kunnen ons er alleen machteloos of angstig door gaan voelen. We zullen het tot kleinere, lokalere verbanden, contexten en situaties moeten terugbrengen om er greep op te krijgen.’

Geef toe, dat klinkt allemaal heel verstandig en redelijk. Vooral het omkeren van de aandacht van buiten naar binnen, van het macroniveau naar het microniveau, van de anderen naar onszelf, is behartigenswaardig. Want wat kun je als kleine mens doen tegen die grote dreigingen? Cultiver son jardin, voor de eigen deur vegen. Niet naar de anderen roepen wat ze moeten (of niet mogen) doen, maar zelf het voorbeeld geven. En hopen dat het aanstekelijk werkt. Dat is wat Joke Hermsen voorstelt en er valt niks op aan te merken, behalve … dat ze het zelf niet doet. Ze begint er wel aan, ze keert haar kijkrichting om: in plaats van naar de grote wereld te kijken, richt ze de blik op zichzelf. Maar halverwege houdt ze stil. Ze schrijft: ‘Aan de chaos in Syrië kunnen u, de regering noch alle opiniemakers van Nederland samen op korte termijn niet veel veranderen. De belangrijkste vraag is daarom wat u en wij wél kunnen doen om in ons eigen land zowel racisme als radicalisering tegen te gaan.’ Als je dat leest, klamp je je nog even vast aan de mogelijkheid, hoe klein ook, dat ze het heeft over zichzelf, over haar eigen racisme en radicalisering. Want dát zou pas een verfrissend en hoopvol geluid zijn. Maar die hoop blijkt al vlug ijdel te zijn. Joke heeft het niet over zichzelf, ze heeft het over ‘de anderen’, over de landgenoten die asielcentra aanvallen, die weigeren Fatima of Mohammed werk te geven, die racistische dingen roepen naar mensen die betogen om Zwarte Piet een andere kleur te geven, over de mensen dus waar ze duidelijk niet bijhoort en ook niet bij wil horen. 

Joke Hermsens brief aan Willem-Alexander is met andere woorden een schijnbeweging. Ze lijkt de blik naar binnen te keren, naar zichzelf, maar halverwege houdt ze stil en kijkt naar haar ‘rechtse’ landgenoten, naar de racisten, de volgelingen van Wilders, de verdedigers van Zwarte Piet. ‘Sluimerende bacillen’ noemt ze hen. De grote terroristen, daar kunnen we niks tegen doen, maar die kleine terroristen, die ziektekiemen, die moeten we toch kunnen ‘wegnemen’! Joke heeft het duidelijk niet begrepen op mensen die de wereld verdelen in wij en zij, in de beschaafde landen en de onbeschaafde landen, in de oorlog ginder en de vrede hier. Macroniveau en microniveau horen samen, de wereld is één. Daarom … verdeelt ze microwereld Nederland in wij en zij, in beschaafde Nederlanders en onbeschaafde Nederlanders, in vredelievenden en haatzaaiers, in gezonde elementen en ziekteverspreiders. Als ik dat lees, denk ik: moet je daarvoor jaren filosofie gestudeerd hebben? Maar helemáál lachwekkend wordt het wanneer ze een remedie voorstelt: de koning moet een chocoladeletter S van Solidariteit naar al die kwalijke Nederlanders sturen. Zoveel toegepaste filosofie maakt me sprakeloos. Ik kan alleen maar denken: wat zou Spinoza dáárvan gedacht hebben …?

Boeddha zei ooit dat je met ‘de weg’ maar twee dingen verkeerd kon doen: er niet aan beginnen en hem niet tot het einde gaan. Joke Hermsen behoort duidelijk tot de tweede categorie: degenen die aan de weg beginnen maar halverwege blijven staan. Daarmee staat ze model voor de moderne mens die op het keerpunt der tijden is aangekomen en stil blijft staan. Hij is halverwege gekomen maar gaat niet meer verder. Hij doet alleen nog maar alsof. Verder gaan zou in het geval van Joke Hermsen betekend hebben dat ze haar beweging van buiten naar binnen afmaakte en bij zichzelf terecht kwam, dat ze de vraag stelde: hoe kan ik de ziektekiemen in mezelf wegnemen, hoe kan ik het racisme en de haat in mezelf bestrijden? Of nog: hoe kan ik datgene wat ik buiten mezelf, in de anderen waarneem, ook in mezelf terugvinden? Want het echte microniveau is de eigen ziel. Er kan maar iets beginnen veranderen als je het grote wereldtoneel ook in jezelf herkent, als je de fanatieke Syriëstrijder of de haatdragende racist ook in jezelf terugvindt. Pas dan komt er iets in beweging, pas dan ga je verder. Maar dan ondervind je ook dat het heel wat trager gaat, dat het heel wat moeilijker wordt, en dat je heel wat minder applaus krijgt. Want een keurige linkse filosofe die zichzelf herkent in een rechtse racist? Of een blonde Hollandse die in zichzelf een fanatieke moslim ontdekt? Nee, die heeft ze niet alle vijf op een rijtje, die kan maar beter met chocolade letters gaan spelen in plaats van brieven te schrijven aan de koning. Alhoewel, zoveel verschil is er tussen die twee ook weer niet …

Advertenties