Culturele schaamte

door lievendebrouwere

  

In Frankrijk is een diplomatieke lunch ter gelegenheid van het bezoek van de Iraanse president Rouhani afgelast. Volgens De Morgen was dat omdat de Franse president wijn bij het eten wilde. In werkelijkheid was het net omgekeerd: het waren de Iraniërs die eisten dat er geen wijn op tafel kwam en dat het eten halal was. De arrogantie en onbeschaamdheid van de moslims wordt door de krant dus voorgesteld als een onhebbelijkheid van de Fransen die per se wijn wilden drinken aan tafel. Deze voorstelling van zaken kan model staan voor de houding die Europa aanneemt tegenover de moslimwereld. Deze laatste gedraagt zich als een … kolonisator die zijn eigen normen en waarden wil opdringen. En Europa reageert als een … gekoloniseerd land: het doet alles om de nieuwe baas ter wille te zijn. Wie zich niet wil voegen naar zijn eisen wordt afgeschilderd als bekrompen geest die per se wil vasthouden aan zijn enge ‘eurocentrische’ kijk op de wereld. 

Dat alles gebeurt in naam van de multiculturele samenleving waarin alle culturen op voet van gelijkheid worden behandeld. In de praktijk worden de machtsverhoudingen echter gewoon omgekeerd: de suprematie van de Europese cultuur wordt vervangen door de suprematie van de islamitische cultuur. Gelijkheid zou namelijk betekenen dat alle culturen zichzelf mogen zijn, en dat er bij een diplomatieke lunch in Frankrijk even vanzelfsprekend wijn op tafel staat als er bij een diplomatieke lunch in Iran halal voedsel op tafel komt. Maar zo gaat het helemaal niet. De moslims eisen dat het er in Frankrijk precies zo aan toe gaat als bij hen, terwijl ze er geen moment over denken om in Iran wijn en varkensvlees te serveren als de Franse president op bezoek is. Culturele gelijkheid vinden ze duidelijk onzin, en ze hebben nog gelijk ook. Culturen ZIJN helemaal niet gelijkwaardig. Wie dat toch gelooft, gelooft niet in cultuur. Hij toont zich anti-cultureel. 

Is het principe van cultuur immers niet dat de mens probeert de wereld – inclusief zichzelf – te verbeteren? Dat impliceert een scheiding tussen mens en wereld, een worsteling van de mens met zichzelf. Dieren zijn daar bijvoorbeeld niet toe in staat, ze kunnen zich niet losmaken van hun omgeving of van zichzelf en hebben dan ook geen cultuur. Deze scheiding annex worsteling is essentieel voor iedere cultuur en zet zich dan ook voort tussen verschillende culturen. Culturen groeien door met elkaar te wedijveren. De Europese cultuur bijvoorbeeld heeft een deel van haar grootheid te danken aan haar worsteling met de islam. Daardoor heeft ze krachten ontwikkeld die ze anders niet zou bezeten hebben. Deze eeuwenoude strijd tussen Europa en de islam laait vandaag weer op en er valt veel voor te zeggen dat Europa in die strijd opnieuw krachten moet ontwikkelen die het nu nog niet heeft. Maar anders dan in de Middeleeuwen gaat Europa die strijd niet aan, wel integendeel. 

Het lijkt niets liever te willen dan zich te onderwerpen, voor de lieve vrede. Het doet de ene toegeving na de andere en hoopt op die manier de arrogante, agressieve houding van de moslims te temperen. Maar die moslims geloven niet in de gelijkheid tussen de culturen. De Europese toegevingen zien ze als de erkenning van hun eigen superioriteit. Wat zou het anders kunnen betekenen? Echte gelijkheid betekent immers strijd. Het betekent bijvoorbeeld dat de Europese leiders wijn op tafel zetten als ze moslimleiders ontvangen, en dat zullen die niet pikken. Ze geloven immers niet in de culturele gelijkheid, want ze geloven nog in cultuur. Ze geloven dat cultuur zich alleen kan ontwikkelen in de strijd – fysiek of geestelijk – met andere culturen. En daarin verschillen ze van de Europese leiders, die geloven namelijk niet meer in cultuur. Daarom bedekten de Italiaanse leiders tal van kunstschatten. Ze toonden daarmee niet hoe beschaafd ze wel zijn, ze toonden (ongewild) hoe onbeschaafd ze wel zijn. 

Dat president Hollande niet wilde ingaan op de eis van de Iraniërs om de wijn van tafel te halen, was geen gebaar van beschaving, het was een gebaar van schaamte. Hij wilde verbergen hoe weinig hij nog gelooft in de ‘republikeinse waarden’ die hij beweerde te verdedigen door wijn op tafel te zetten. Want tenslotte ontvangt hij met alle égards een staatshoofd dat tegelijk een religieuze leider is. President Rouhani is ostentatief gekleed als een moslimgeestelijke. Hij heeft duidelijk lak aan de scheiding van kerk en staat. De brede glimlach waarmee hij op de foto’s staat , is de glimlach van iemand wiens superioriteit erkend wordt, iemand die geniet van het spektakel van een Europese cultuur die een eind maakt aan zichzelf – door niet meer te willen strijden met andere culturen, door te geloven in het waanidee van de gelijkheid der culturen. Het restje schaamte van de Franse president moet voor hem een grotere délicatesse geweest zijn dan welke  hallallunch ook.

Advertenties