Scientology

door lievendebrouwere

  

Onderstaande tekst is van de hand van Eddy Daniëls. Bron: de-bron.org.

In 1993 werden twee commerciële organisaties die geleid werden door scientologen in de pers ervan beschuldigd overal te ‘infiltreren’ om via persoonlijkheidstrainingen het bedrijfsleven onder controle te krijgen. De beschuldigingen waren straf, er werden klantenlijsten gepubliceerd waaruit bleek dat negentien ondernemingen uit de Top 100 van ons bedrijfsleven kadertrainingen hadden opgezet die gecoacht werden door die beide firma’s, U-Man en Management Efficiency. Er werd gesteld dat personeelsleden gebrainwasht werden en gevaar liepen in de greep van een verschrikkelijke sekte te raken. Het verhaal van Trends sloeg in als een bom. Ik zelf was op dat moment hoofdredacteur van Intermediair (later Imediair) een weekblad voor kaderpersoneel uitgegeven door de toenmalige VUM die ook De Standaard publiceerde, het huidige Mediahuis. Ik vroeg mij af hoe zoiets in godsnaam mogelijk was, hoe een persoonlijkheidstraining zo’n impact kon hebben. En vooral: wat hadden die trainers dan wel te bieden dat ze zo succesvol waren?

In die periode publiceerden wij een dossier rond kadertrainingen in het bedrijfsleven. We nodigden human resources directeuren van zes grote bedrijven uit om daarover te brainstormen. Tijdens de bijeenkomst bleken twee van die bedrijven effectief met die organisaties gewerkt te hebben, en de vier andere hadden contacten met hen gehad. Er bestond een unanieme consensus dat primo die trainingen als zeer effectief werden ervaren voor het persoonlijke functioneren, ook door de deelnemers zelf, tot in hun persoonlijk leven toe. En secundo dat géén van de trainers ooit zelfs maar een poging had ondernomen om wie dan ook te rekruteren. De HRM-directeur van een bedrijf met meer dan 15.000 medewerkers zei het zo: ‘Ik heb alle functionele chefs van mensen die getraind werden, persoonlijk bevraagd of zij bij één van hun ondergeschikten na deelname iets abnormaal hadden waargenomen. Ze bevestigden allemaal dat zij slechts een verbetering van de prestaties hadden gezien, en geen problemen’. Toch had die man, na het bewuste artikel, met spijt alle contacten met de trainingsfirma’s afgebroken, onder druk van de vakbonden en uit vrees voor negatieve effecten op de beurs.

De ironie wilde dus dat twee kleine bedrijven, die door niemand iets kon aangewreven worden, van de ene dag op de andere, door één tijdschriftenartikel, naar het faillissement gedreven werden. U-Man hield stand omdat het zich gespecialiseerd had in KMO’s die minder onderhevig waren aan externe druk. Management Efficiency van de overal gerespecteerde Jan Bommerez, die zich toegelegd had op grote ondernemingen ging effectief uit de markt. De man maakte een diepe persoonlijke depressie door. Hij moest letterlijk van nul herbeginnen. 

De vraag waar ik mij over wilde buigen was, waarom hun systeem zo effectief werd bevonden door mensen die niets met de sekte te maken hadden, want dat was de kern van de zaak. Wat konden zij wat een ander niet kon? Ik zocht zelf het overlevende U-Man op, aanvankelijk zonder mij bekend te maken als journalist. In hun wachtzaal stelde ik vast dat zij geen verstoppertje speelden, er lag een lijvig boek op tafel: What is Scientology? Ze maakten er ook geen geheim van dat zij werkten volgens een trainingssysteem dat ontwikkeld was door Ron L. Hubbard, de stichter van Scientology, en dat ze aangepast hadden aan de noden van het zakenleven. Kern van hun systeem was zelfcontrole, zo bleek. Ze hielpen mensen om hun situatie dieper door te denken en vervolgens rationeler en minder emotioneel te benaderen.

Het kwam niet meteen sympathiek op mij over, want het was zeer Amerikaans in de zin dat het extreem de nadruk legde op persoonlijke verantwoordelijkheid, en wars was van wat zij als betutteling of klagelijke excuses beschouwden (het werd ‘suppressief denken’ genoemd). Maar voor zover ik kon nagaan was het niet manipulatief. Zij lieten er zich ook goed voor betalen, maar bij mijn weten zijn financiële vergoedingen voor geleverde prestaties niet onwettelijk. Dat zij een deel van het ontvangen geld als licentievergoeding aan hun Church betaalden – wat zij op geen enkel moment ontkenden – leek mij ook niet intrinsiek fout, zolang zij de normale fiscale wetgeving maar respecteerden, wat ze beweerden te doen.

Ik deed hen een voorstel: als ze mij zes vertegenwoordigers van bedrijven konden noemen die als bona fide bekend stonden bij hun Kamer van Koophandel en die wilden getuigen over hun samenwerking met hen, dan was ik bereid hun versie van het verhaal te publiceren (Trends had hen zelfs niet gecontacteerd). Tot mijn verbazing gingen ze daarop in, en ik hield mijn woord. Het gevolg was niets minder dan een mediastorm. Een zelfbenoemde sektejager, die ik tijdens mijn enquête had ontmoet, ging rondbazuinen dat ik zelf een scientoloog was. Ik had vier uur met de man gesproken, hij had me gemeenplaatsen opgesolferd uit de internationale pers, maar niet één concreet misbruik kunnen vermelden. Humo nam zijn beschuldiging echter over, met als gevolg dat sommige mensen mij met de nek gingen aankijken. Ik moest hard knokken om een Recht van Antwoord te krijgen, en werd in een naschrift nog eens belachelijk gemaakt. Mijn bazen begonnen de wenkbrauwen fronsen, maar vielen mij niet lastig. Een jaar later onthulde één van hen dat ook hij met Jan Bommerez gewerkt had, maar er niet had durven voor uitkomen.

Ik bleef daarna nog een tijdje het reilen en zeilen van dat dossier volgen, zonder er nog over te publiceren. Ik vernam van de concurrentie, verenigd in VOCAP, de Vereniging van Organisatie-, Consumenten- en Arbeidspsychologen, dat Scientology ook rekruteringsdiensten verkochten, gebaseerd op een persoonlijkheidstest waarin gepeild werd naar de seksuele geaardheid. Ik nam de lijst van 170 vragen grondig door. Niet één ervan vroeg naar de seksuele geaardheid. Er werd me ook verzekerd dat die test kon uitwijzen wie met zichzelf in de knoop lag en dat die mensen dan door Scientology benaderd werden met de bedoeling ze in te lijven. Ik ging na hoe de test gebruikt werd en stelde vast dat alleen de bedrijven die rekruteerden (en dus niet U-Man) beschikten over namen en adressen. Het hele verhaal, gelanceerd door een beroepsvereniging van psychologen, berustte dus op los zand.

Soms gingen mijn haren recht overeind staan. Op een bepaald ogenblik onthulde De Morgen op de voorpagina dat men een complot had ontdekt in de gezondheidszorg. Ook daar had Scientology geprobeerd te ‘infiltreren’. Wat was er gebeurd? Een lid van de Church was trainer in software en had een overheidsopdracht verworven om geneesheren te leren om met een pc om te gaan. Hij had zich nogal argeloos op VRT (Panorama) over zijn geloofsvorm laten interviewen. Een dokter die door hem vertrouwd was gemaakt met Words en Excel had hem herkend en trok aan de alarmbel. Het contract werd verbroken. 

Niet lang daarna bracht de VRT het verhaal van een poging tot ‘infiltratie’ in een lagere school, toevallig in mijn buurt. Een lid van Scientology, een ex-verslaafde, trad als vrijwilliger op om kinderen ervan te overtuigen nooit drugs te gebruiken. Het kwam erop neer dat hij in de klas kwam uitleggen hoe schadelijk en gevaarlijk drugs waren, waarna de kinderen de kans kregen de belofte af te leggen nooit die middelen te zullen gebruiken. Wie dat deed, kreeg een ster van ‘drugsvrije sheriff’ opgespeld. De man was trots op zijn optreden en had, met instemming van de school, de lokale TV-zender ROB uitgenodigd. Meteen ontstond er paniek in de pers: de man zou de kinderen hebben willen inlijven in zijn sekte! De hoofdredacteur van ROB (Dirk Lesaffer, overgekomen van VRT) gaf zijn medewerkers een uitbrander. Ik kende toevallig de hoofdverantwoordelijke voor de reportage uit mijn studententijd. Zij verzekerde mij dat ze zeer goed had opgelet en absoluut niets manipulatiefs had opgemerkt.

Een tijd later zag ik in het TV-nieuws een reportage over een huiszoeking bij het geciteerde U-Man in Mechelen. Het zou over fiscale controle gaan, waarbij men frauduleuze praktijken wilde blootleggen. Het kantoor kwam duidelijk in beeld. Ik belde zaakvoerder Roger Van Loocke. Hij vertelde: ‘Dat men ons controleert, vind ik normaal. Dat men ons strenger controleert dan anderen verbaast mij niet, en kan ik accepteren. Maar dat ik om kwart voor negen aan mijn kantoor kom en daar tv-ploegen hun camera’s zie opstellen waarna er een kwartier later een inval van de inspectie volgt, dat vind ik niet meer normaal. Hoe wisten die tv-ploegen dat er bij ons een inval gepland was?’

Het strafste was een campagne in De Standaard van Bert Claerhout, later hoofdredacteur van Tertio en Kerk & Leven. In een methodeschooltje in het Antwerpse deed men beroep op vrijwilligerswerk van ouders. Eén ouderpaar behoorde tot Scientology, zij verborgen dat niet en hadden zelfs een affiche aan hun raam hangen. Zij boden zich aan als verantwoordelijken voor het organiseren van de naschoolse opvang. Een moeder zag de affiche en schoot in paniek: Scientology probeerde via de naschoolse opvang de kinderen in te lijven! Ze contacteerde Claerhout, die zijn macht misbruikte en een volle pagina van De Standaard gebruikte om het schandaal aan te klagen van een sekte die ons onderwijs probeerde te ‘infiltreren’, met expliciete verwijzing naar het schooltje in kwestie, zonder de directie zelfs maar te contacteren. Omdat sommige ouders hun kinderen van school dreigden te halen, waren de Scientology-ouders met de dood in het hart verplicht een andere school op te zoeken. De directeur was razend. Hij vertelde mij dat hij Claerhout gecontacteerd had, hem uitgenodigd had voor een bezoek, en een rechtzetting had gevraagd. Maar Claerhout was zo overtuigd van zijn gelijk dat er geen gesprek mogelijk was.

Ik kreeg later nog een brief van een echtpaar dat vertelde uit die sekte ‘ontsnapt’ te zijn. Ik zocht die mensen op en sprak drie uur lang met hen. Bleek dat ze helemaal niet waren moeten vluchten, maar dat de Church hen zelf had aangeraden zich terug te trekken want ze voelden zich blijkbaar niet gelukkig in hun rangen. Het avontuur had hen in totaal 1500 euro gekost. Ik zag daar geen enkel bewijs van manipulatie in en vertelde hen dat ook. Een jaar later kreeg ik van hen een brief waarin ze mij bedankten. Ze schreven dat ze in de ban waren geweest van de slachtoffermythe, dat ze alle verhalen in de internationale pers in zich opgenomen hadden, en zichzelf als helden zagen die Scientology in ons land zouden aanklagen. Gelukkig, schreven ze, had ik hen tijdig de ogen geopend.  

Het is een verschijnsel dat ik vaker gezien heb: mensen die Scientology verlaten, houden daar vaak een trauma aan over, waarschijnlijk omdat de cursussen zo intens zijn en zo diep kunnen gaan (wat voor de managementtrainingen niet het geval is). Zij voelen zich dan vaak geroepen om ‘professionele’ Scientology-bestrijders te worden. Het wordt hun levensdoel om te verbranden wat zij ooit aanbeden hebben. In de VS komen daar nog eens potentiële hoge schadeclaims bovenop. Op die manier kun je ook de katholieke kerk verantwoordelijk stellen voor priesters die zich bekocht voelen als zij uittreden. Men noemt dat de filosofie van het victimisme, de slachtoffercultuur.

Al die tijd, bijna twintig jaar lang, verscheen er om de haverklap een artikel in de pers om aan te klagen hoe slecht Scientology wel was. Nog in 2004 opende de Vlaamse minister van Economie Patricia Ceysens een klachtenlijn waar men ‘laakbare praktijken’ van U-Man kon melden. Een redacteur van De Standaard (10/04/2004) was zo eerlijk haar te vragen of er dan klachten waren, maar die waren er niet geweest, zo bleek. Ceysens: ‘We horen toenemende bezorgdheid uit de entourage van de managers die bij U-Man zijn geweest voor een ondernemersopleiding. Er bestaan nogal wat vermoedens van manipulatie van bedrijfsleiders door de trainers van U-Man. Het gaat om zowat 800 bedrijven’. Er was dus bezorgdheid, maar er waren geen klachten. Hoe dat kon, begreep ik niet, en Ceysens blijkbaar ook niet (ik had wel meer de indruk dat zij dingen niet begreep). De klachtenlijn had trouwens niet veel had opgeleverd, anders was dat wel uitgespeeld tijdens het proces.

Ik besloot mijn mond te houden. Ik ben geen voorstander van Scientology, laat dat duidelijk zijn. Ik geloof niet in het soort extreme zelfcontrole dat zij voorstaan, en ik kan me levendig voorstellen dat mensen daar achteraf spijt van krijgen. Maar ik word ziek van de goedkope aanvallen die zij te verduren krijgen van altijd weer dezelfde journalisten (onder meer Douglas De Coninck) die het niet nodig vinden om ook maar iets te onderzoeken en die bij het minste gerucht paniek beginnen zaaien.

En toen kwam het proces, na achttien jaar onderzoek door een complete cel van de staatsveiligheid. Een goede vriend van me, die me al die tijd bezworen had dat ik nog wel eens de waarheid zou inzien, triomfeerde: nu zou ik eindelijk moeten toegeven dat ik ongelijk had. Het proces werd grondig gevoerd, vier maanden lang. En wat bleek? De rechtbank heeft niet alleen de beklaagden vrij gesproken, zij heeft ook alle aanklachten van het federaal parket onontvankelijk verklaard. Dat wil zeggen dat het proces nooit had mogen ingeleid worden. Dat belette nieuwslezeres Martine Tanghe (VRT, 11/03, om 19 u) niet om te spreken over ‘slachtoffers’, en daarmee bedoelde ze de betogers buiten de rechtszaal. Deontologisch ging Tanghe zwaar uit de bocht. De nieuwsdienst gaf te kennen dat zij de rechtspraak van de straat belangrijker achtte dan die van het hof. Meteen was ook de toon gezet voor wat zal volgen: niet het feit dat de staatsveiligheid achttien jaar lang een cel aan het werk heeft gezet rond een lege doos wekt de verontwaardiging op, maar wel dat de rechtbank heeft durven stellen dat de doos al die tijd leeg was. De betogers spraken ongeremd over ‘maffia’ en ‘criminele organisatie’, wat eigenlijk niet mag over mensen die niet veroordeeld zijn. Dat heet laster en eerroof. Maar de VRT had daar geen enkele moeite mee.

Een moeder klaagde de Church aan omdat haar man hun zoontje had ontvoerd. Dat is erg, maar die situaties komen ook in andere geloofsvormen voor (vaak in de islam, waar veelal vroom over gezwegen wordt). De vraag is dan steeds: is de organisatie verantwoordelijk voor wat de leden doen? Is de moskee verantwoordelijk voor het wangedrag van één van haar gelovigen, die zijn zoontje mee neemt naar Marokko? De katholieke kerk is er ongetwijfeld voor verantwoordelijk dat zij jarenlang de pedofiele praktijken van vele priesters heeft geminimaliseerd of in de doofpot gestopt, door daders te verplaatsen en slachtoffers niet voldoende ernstig te nemen, maar was zij verantwoordelijk voor de pedofilie zelf? De zalvende kardinaal Danneels heeft in deze kwestie een zware schuld op zijn schouders geladen die, sinds hij weer in de gunst is van het Vaticaan, met de mantel der liefde wordt bedekt, ook in onze pers. Maar heeft hij pedofilie aangemoedigd, behalve dan door schuldig verzuim? En is er ergens een voorbeeld bekend van een leidende figuur in Scientology die het ontvoeren van kinderen heeft aangeraden? Blijkbaar niet, want ze werden vrijgesproken.

Dat belette Margriet Hermans niet om als ‘mediawatcher’ in De Zevende Dag (13/03/2016) het vonnis te komen betreuren. Zij had veel meegemaakt met die sekte, beweerde zij. Wat mocht dat dan wel zijn? De Church had haar, toen zij nog senator was, benaderd met een dossier om erkenning te verkrijgen als religie. Nu ben ik het met haar eens dat de Church best niet het statuut van religie krijgt, ze is in mijn ogen een geldbeluste therapiegemeenschap. Maar waar zat het trauma van Hermans? Elke burger heeft toch het recht om zich tot de verkozenen des volks te wenden met een dossier dat hij wil besproken zien. Er zijn tientallen lobbygroepen die niets anders doen. Waarom zou Scientology het dan niet mogen? Hermans ging zelfs zo ver te suggereren dat de rechter zelf benaderd zou kunnen zijn door de ‘sekte’. Zij haastte zich wel om eraan toe te voegen dat het maar een gedachte was, maar ondertussen was het toch maar gezegd. Zij verklaarde ook nog dat de Scientology hier op de ‘sektelijst’ stond van een parlementaire onderzoekscommissie uit 1997, terecht volgens haar. Ze was blijkbaar vergeten dat kamer en senaat van oordeel waren dat die lijst (van 189 bewegingen) onfatsoenlijk was en dus niet mocht gepubliceerd worden. In 313/8 -95/96 deel II p. 227 van het rapport lezen we immers: ‘Zoals de tabel aangeeft, kon de commissie niet alle ingewonnen informatie natrekken, noch nagaan of die correct is’. Maar de lijst werd wel gebruikt, onder andere in echtscheidingsprocessen, om mensen het hoederecht op hun kinderen te ontnemen.

Is die afwijzing van de ‘slachtoffers’ volgens mij nu goed nieuws? Ik vind de Church of Scientology nog steeds niet sympathiek, onder andere omdat zij mensen toestaat hun hebben en houden af te staan. Maar dat doet de kerk ook met mensen die in een kloosterorde treden: als zij weer uittreden, staan zij helemaal uitgekleed op straat, en vaak hebben zelfs hun erfenis ingeleverd. Mensen zijn echter verantwoordelijk voor zichzelf. Zij kunnen lid worden van minder aangename verenigingen, maar daarom zijn die verenigingen nog geen maffia. Mensen doen domme dingen, met of zonder verenigingen die hen daartoe aanmoedigen of daarvan profiteren, en het is een slechte gewoonte (die steeds ruimer om zich heen grijpt) om anderen verantwoordelijk te stellen voor de eigen daden. Zo ontwikkelen we een slachtoffercultuur. Een Amerikaanse vrouw was voor het proces in Brussel, want ze stelt de Church verantwoordelijk voor de dood van haar zoon, die vermoord is door haar man, die lid was van Scientology. Ze had daar in de VS een rechtszaak over aangespannen maar verloren en hoopte nu in België haar gelijk te halen. De feiten zullen wel kloppen, maar hoe zit het met de verantwoordelijkheid?

Het is een bekend gegeven dat mensen soms tot een ‘sekte’ toetreden als zij in de war en kwetsbaar zijn. Sommigen raken dankzij die alternatieve leer hun verwarring kwijt op een manier die hun omgeving niet aangenaam vindt en gaan zich dan vaak star op een ander, maar maatschappelijk verantwoord doel richten. Je zou kunnen zeggen dat zij een destructieve verslaving inruilen voor een constructieve. De andere Amerikaanse getuige die in De Afspraak werd opgevoerd vernoemde Scientology in één adem met de Getuigen van Jehovah. Welnu, veel mensen ergeren zich aan de huis-aan-huis prediking van de Getuigen. Maar primo, als je zegt dat je hun bezoek niet op prijs stelt, dan nemen ze beleefd afscheid en laten je met rust. En secundo, heel wat Getuigen zijn moreel hoogstaande mensen die in hun werkomgeving bekend staan als goede collega’s en loyale medewerkers. Wie heeft er dan last van als zij in hun vrije tijd met de Bijbel rondtrekken?

Nog een kleine anekdote: in De Afspraak werd Serge Simonart even als getuige tegen Scientology opgevoerd, omdat hij als rockjournalist in Californië ooit via een popster in contact was geweest met die Church. Simonart verklaarde dat hij afkeer voelde voor Ron Hubbard, de stichter van die sekte. Daar ik kan inkomen, ik vind het ook maar een vreemde figuur. De man is bijvoorbeeld overleden, maar in de Brusselse Church werd mij een kantoor getoond dat klaar staat voor als hij terugkeert. En dat schijnt zo te zijn in elk Scientology-gebouw overal ter wereld. Ik kon mij overigens niet van de indruk ontdoen dat de man die mij rondleidde het zelf een goeie grap vond. Maar wat dan nog? Ik vind Serge Simonart ook niet bepaald een sympathiek mens, daarvoor is hij veel te arrogant. Is dat echter een reden om hem een crimineel te noemen?

Eén kleine opluchting: de cel van de staatsveiligheid die achttien jaar lang haar tijd heeft verknoeid om een aanklacht in elkaar te draaien die uiteindelijk onverantwoord blijkt te zijn, kan nu eindelijk echt aan de slag gaan. Dat kan al een beetje het gebrek aan mankracht oplossen, waar zoveel over geklaagd wordt. Ondertussen maak ik me er mentaal voor klaar dat ik door sommige mensen weer met de nek zal aangekeken worden. De waarheid is een dure zaak als Barbertje moet hangen.

Advertenties