Over beelden en woorden (1)

door lievendebrouwere

  

Het beeld is intussen de wereld rondgegaan: een moslima, omringd door vier politieagenten, trekt een kledingstuk uit op het strand van Cannes. De reacties waren voorspelbaar: verontwaardiging, woede, ontzetting, consternatie. Althans in de media. ‘Mogen we nu eindelijk de vergelijking maken met de jaren ’30?’, vroeg Bart Eeckhout zich af in De Morgen. En hij eindigde zijn artikel met de woorden: ‘zeg niet dat we u niet gewaarschuwd hebben.’ Voor hem, en vele anderen, lijdt het geen twijfel: het nazisme staat weer voor de deur, een nieuwe holocaust is ophanden, nog even en we sturen moslims naar de gaskamers. Ook de feministen zijn in alle staten: gaan we nu echt voorschrijven hoe vrouwen zich moeten kleden? Sexisme, racisme, fascisme, islamofobie: alle grote woorden zijn reeds de revue gepasseerd. Allemaal naar aanleiding van die ene foto. 

Het roept een andere foto in de herinnering: die van Aylan, het dode jongetje dat op de kust van Turkije was aangespoeld. Ook dat beeld wekte wereldwijd grote beroering. Het was dan ook een zelfde soort beeld als de foto van de moslima in Cannes: zorgvuldig in scène gezet teneinde welbepaalde reacties op te wekken. Van de kleine Aylan weten we intussen dat hij tussen de rotsen was aangespoeld, en niet op het strand. Daar werd hij pas nadien neergelegd om de foto te kunnen nemen die vervolgens wereldberoemd werd. Helemaal zeker kunnen we daar natuurlijk niet van zijn – verhalen zijn nog gemakkelijker te manipuleren dan beelden. Maar is het niet buitengewoon toevallig dat er net een fotograaf langskwam toen Aylan aanspoelde? De kust van Turkije is eindeloos lang. 

Diezelfde vraag kunnen we ook stellen bij de foto van de moslima in Cannes: is het niet buitengewoon toevallig dat er net een fotograaf in de buurt was? En is het niet merkwaardig dat zijn foto’s eerst terechtkwamen in een Engelse krant? In Frankrijk – dat veel zwaarder getroffen is door moslimterrorisme – tilt men niet zwaar aan het boerkini-verbod, maar in Engeland wel. Daar heerst op bepaalde stranden reeds een bikini-verbod en doet men er alles aan om moslims niet voor het hoofd te stoten. Waren de foto’s in de Franse pers verschenen, dan zou de zaak wellicht met een sisser zijn afgelopen. Nu ze echter in de Engelse pers werden gepubliceerd, sloeg het vuur in de pan en verspreidde het zich snel. Wat een toeval toch dat de fotograaf heel goed wist wat hij met zijn foto’s moest aanvangen. 

En wat een toeval ook dat hij reeds een foto van de moslima nam nog vóór de politie arriveerde. Was hij misschien getipt? Dan toch zeker niet door de politie, want die sloeg een belabberd figuur. Een vrouw beboeten omdat ze teveel kleren aanheeft? Haar dwingen om zich te ontkleden? Dat is vragen om bespot, uitgelachen en geridiculiseerd te worden, om van de rest maar te zwijgen. De agenten leken dat te weten, want ze staan er ietwat verveeld bij. Waarom zijn ze trouwens met vier? Vier agenten voor één vrouw. Vermoedden ze een valstrik? Verwachtten ze bestormd te worden door woedende moslims, zoals kort tevoren in Corsica was gebeurd? Of was de moslima een twijfelgeval en hadden de twee jonge agenten-met-korte-broek er twee oudere agenten-met-lange-broek bijgehaald? 

Er kunnen nog meer vragen gesteld worden over die fameuze foto. Zoals: wat bezielde de moslima om bijna onmiddellijk na het uitvaardigen van het boerkini-verbod (dat zich uitstrekt tot alle religieuze kleding) helemaal gekleed op het strand te gaan liggen tussen allemaal halfnaakte zonnekloppers? Ik wist van niets, beweerde ze achteraf. Yeah right. Waarschijnlijk wist ze ook niet dat ze op enkele meters van de plek lag waar één van haar geloofsgenoten verleden maand meer dan 80 zonnekloppers de dood had ingejaagd. Dat haar gedrag in het licht van die (en andere) gebeurtenissen als onbetamelijk en provocerend zou kunnen uitgelegd worden, zal evenmin in haar zijn opgekomen. Zo zijn moslims niet, ze zouden het nooit wagen om zich uitdagend en respectloos te gedragen. Yeah right again.

Even nadenken over deze foto volstaat om ‘gerede twijfel’ te doen rijzen over de betekenis ervan. ‘Moslima provoceert plaatselijke bevolking’ ligt waarschijnlijk dichter bij de waarheid dan ‘politie dwingt moslima om zich uit te kleden’. Want we zien wel dat de vrouw een kleed uittrekt, maar werd ze daar ook toe gedwongen? En waarom dan wel? Onder dat kleed is ze helemaal in het zwart gekleed en ziet ze er dus nog meer uit als een moslima. Moest ze ook die zwarte kleren uittrekken? Daar is alvast geen foto van. Het is ook heel onwaarschijnlijk. En dus is het mogelijk dat de vrouw vrijwillig een strip-nummertje opvoerde met het oog op een choquerende foto. Maar met die mogelijkheid wordt geen rekening gehouden. Niemand lijkt het vreemd te vinden dat een van top tot teen bedekte moslima, helemaal in haar eentje, ostentatief tussen louter halfnaakte toeristen op het strand van Cannes gaat liggen. Niemand ziet daar een provocatie in. Integendeel, iedereen kijkt de andere richting uit. De meest waarschijnlijke interpretatie wordt met andere woorden in zijn tegendeel gekeerd. Of om het iets scherper te zeggen: van de waarheid wordt een leugen gemaakt. 

Voor dit soort praktijken bestaat een woord: propaganda. Het is een oorlogstechniek: de bevolking wordt bestookt met woorden en beelden die woede, verontwaardiging, haat en strijdlust moeten opwekken. Wie de afgelopen week de sociale media bezocht heeft, weet dat de techniek uiterst efficiënt is gebleken. Ontelbare mensen waren witheet van woede en/of schaamden zich dood. Ze vonden geen woorden om uiting te geven aan hun verontwaardiging. Wie het waagde met hen van mening te verschillen werd uitgescholden en beticht van de vreselijkste dingen. Brave burgers zagen in andere brave burgers het vleesgeworden kwaad en leken bereid het met wortel en tak uit te roeien. Precies wat oorlogspropaganda wil bereiken. En zo gaat dat nu al tientallen jaren. De strandscène in Cannes was slechts het zoveelste propagandabeeld in de rij. 

Advertenties