Christus opnieuw geboren

door lievendebrouwere

  

Het belangrijkste feest in ons deel van de wereld is ongetwijfeld kerstmis. Vier weken lang dompelen we ons onder in een sfeer van kerstbomen, kerstlichtjes en kerstmuziek. We wensen ‘vrede op aarde aan alle mensen van goede wil’. Tot voor kort was dat zowat iedereen, want niemand kwam op het idee om deze tijd van gluhwein en gezelligheid te verstoren. Dit jaar is daar verandering in gekomen. Kerststallen werden gemolesteerd, kerstbomen in brand gestoken, kerstlammetjes doodgeslagen, kerstmarkten overhoop gereden, kerstgangers vermoord. Er lopen blijkbaar heel wat ‘mensen van kwade wil’ rond, want hoe barbaars moet je niet zijn om uitgerekend in deze tijd van het jaar je duivels te ontbinden! Zelfs aan het front van 14-18 werd een kerstbestand in acht genomen. Maar de kwaadwilligen zijn natuurlijk geen mensen ‘van bij ons’. Het zijn moslims, vreemdelingen, belijders van een godsdienst die al sinds haar ontstaan de doodsvijand is van het christendom.

Wat dit jaar met kerstmis gebeurt komt niet als een verrassing. Er waren de rellen rond Zwarte Piet – het christelijke Sinterklaas werd onder het mom van antiracisme aangevallen – en het was gewoon wachten tot ook dat andere feest, het kerstfeest, in het vizier zou komen. Wie over de grenzen keek, wist trouwens al langer dat moslims overal ter wereld de vervolging van christenen hebben ingezet. Is het toeval dat momenteel Syrië verwoest wordt, het land dat de bakermat van het christendom genoemd wordt? Het kwaad – althans in de ogen van moslims – wordt bij de wortel aangevat, en die wortel is de geboorte van Christus, het Lam Gods. In Heist op den Berg, een dorp in de buurt van Mechelen, hebben kinderen een kerstlammetje doodgeslagen. Het is maar een detail in de grootscheepse moslimagressie, maar het is wel een veelzeggend detail. Want wat brengt kinderen ertoe om een lammetje – het toonbeeld van onschuld – dood te slaan? Welke kwade geest bezielt hen?

Het is een geest die het al langer op het kerstfeest voorzien heeft. Wat wij met kerstmis vieren is in feite een vermenging van twee zeer verschillende geboorteverhalen: dat van Lucas en dat van Mattheus. Bij Lucas wordt het kind geboren in een stal. Binnen heerst de rustgevende aanwezigheid van de os en de ezel, buiten slapen de velden en fonkelen de sterren. Alles ademt stilte en vrede. Hoe anders gaat het eraan toe in het geboorteverhaal van Mattheus! Hier geen stal met dieren en herders, maar een voornaam huis waar koningen hun opwachting maken. In een dorp als Bethlehem moet hun komst heel wat opschudding veroorzaakt hebben. Zelfs koning Herodes was ervan op de hoogte. Omdat hij vreesde dat zijn troon in gevaar was, liet hij alle pasgeborenen in Bethlehem vermoorden. De rust en de vrede zijn hier ver te zoeken, alles is dramatiek en geweld. Groter verschil dan tussen deze twee verhalen is niet mogelijk, en toch is daar in ons traditionele kerstfeest niks van te merken. 

Het gemengde kerstmis dat wij vieren, en waarbij koningen samen met herders hun opwachting maken in een stal, is een half kerstmis. Het is in twee gehakt en het Mattheusdeel is aan de kant geschoven. Alle dramatiek, alle gewelddadigheid is eruit verdwenen en wat overblijft is een feest van louter sentiment en gezelligheid. Van de koningen hebben we alleen de materiële rijkdom overgehouden: het overvloedige eten en drinken, de cadeautjes onder de kerstboom, de luxe en de glitter. Niemand kan nog echt gelukkig zijn met dit gehalveerde kerstfeest. Natuurlijk is er niks mis met kerstbomen en kerstversieringen. Ze horen bij deze tijd van het jaar, ze vieren de terugkeer van het licht, ze zijn elementair. Dat kan evenwel niet gezegd worden van de koopwoede en de jachtige drukte die van dit feest voor zoveel mensen een kwelling maken. Kerstmis is helemaal ten prooi gevallen aan het materialisme. Koningen en herders vinden elkaar alleen nog in het zintuiglijk genot. 

Van de kinderlijke innigheid en onschuld, zoals we die nog kunnen beluisteren in de traditionele kerstliederen, blijft niets meer over. Uit het Lucas-verhaal is alle mysterie en betovering verdwenen. Er zijn alleen nog de uiterlijke beelden en die hebben alle bezieling en schoonheid verloren. Ze vragen er als het ware om vernietigd te worden. Het moderne kerstfeest is een feest zonder hart, een feest dat zijn leegte en gevoelloosheid verbergt achter een masker van sentimentaliteit. Maar het is ook een feest zonder hoofd. Van de wijsheid van de koningen is geen spoor meer te bekennen. Wie weet nog wat we met kerstmis precies vieren? De geboorte van het kind in de stal? Maar hoe zit het dan met het kind uit het Mattheusevangelie? De waarheid is dat we met kerstmis – strikt genomen – geen van beiden vieren. Evenmin vieren we de winterzonnewende, de geboorte van Mithras of een ander heidens feest. Wat we, zonder het te weten, met kerstmis vieren is de ‘geboorte’ van Christus zelf. 

We moeten er stilaan aan gaan twijfelen of de paus zelf nog wel het onderscheid kent tussen Jezus en Christus. Het verdwijnen van de Mattheusversie van het kerstverhaal kan model staan voor het verdwijnen van de wijsheid uit het christendom. Christenen hebben (allang) geen inzicht meer in de ware aard van Christus. Niemand weet nog dat hij de kosmische geest is die op 25 december van het jaar 1 de sfeer van de aarde betrad. Hij werd niet geboren uit een vrouw van vlees en bloed, zoals beide Jezuskinderen. Het was de hemel zelf die Christus baarde, vandaar de ‘maagdelijke’ geboorte. De teloorgang van dit ‘koninklijke’ inzicht gaf het in oorsprong drieledige kerstgebeuren prijs aan de splijtende krachten van het materialisme. Eerst werd een wig gedreven tussen de kosmische Christusgeest en de twee Jezuskinderen. Vervolgens werden de koninklijke en de herderlijke Jezus uit elkaar gedreven en bleef alleen de laatste over. Maar zonder het scherpe bewustzijn en inzicht van zijn tegenpool kon hij zich niet handhaven en werd door het materialisme tot een karikatuur vervormd.

Tweeduizend jaar geleden was het de Christusgeest die beide Jezuskinderen samenbracht en één deed worden tijdens het mysterieuze gebeuren in de tempel, waarna de kinderlijke Jezus uit het Lucasevangelie opeens over de koninklijke wijsheid van de Jezus uit het Mattheusevangelie bleek te beschikken. Deze eenwording was de voorwaarde voor de menswording van Christus, die plaatsvond tijdens de doop in de Jordaan. Daarmee werd een voorbeeld gesteld dat voor alle tijden geldig is, ook – en zelfs vooral – voor onze tijd. Want het wordt met de dag duidelijker dat alleen de Christusgeest onze wereld nog kan redden, een wereld die ten onder dreigt te gaan aan haat en geweld. Er is niets waar de moderne mens meer naar verlangt dan de geest van kerstmis, de geest van vrede aan alle mensen van goede wil. Maar die geest kan alleen in ons wakker worden wanneer kerstmis weer heel wordt gemaakt, wanneer beide aspecten ervan weer verenigd worden en de schaapachtigheid doordrongen wordt met wijsheid. 

Het is geen toeval dat momenteel de schaapachtigheid hoogtij viert in het Westen. Het is in dat deel van de wereld dat de – weliswaar aan het materialisme vervallen – herderlijke kwaliteiten van de Jezus uit het Lucasevangelie zijn ontwikkeld: de gerichtheid op de aarde, de broederlijkheid, de verdraagzaamheid. De koninklijke wijsheid van de Jezus uit het Mattheusevangelie bleef als het ware achter in het Oosten en viel daar ten prooi aan de islam die van het koningschap alleen de heerszucht en de gewelddadigheid overhield. Het uiteenvallen van kerstmis is een pars pro toto, een beeld van wat op grote schaal in de wereld gebeurt. Maar ook het omgekeerde is waar: de clash of civilisations die momenteel de wereld beheerst, weerspiegelt zich in het kerstfeest. De moslimagressie tegen kerstmis is een materialistische karikatuur van het gebeuren in de tempel: de Mattheus-Jezus verenigt zich met de Lucas-Jezus. De groteske vervorming van het oorspronkelijke beeld mag ons niet blind maken voor de gelijkenis. 

Juist die gelijkenis wijst op een nieuwe ‘geboorte’ van de Christusgeest, die louter door zijn aanwezigheid beide Jezuskinderen ertoe brengt zich met elkaar te willen verenigen. Ook nu weer is het de oudere Jezus die het initiatief neemt. Hij manifesteert zich in de moslims die zich massaal losmaken uit hun oude, oosterse wereld en – net als de drie koningen – de grote reis ondernemen naar de nieuwe ‘herderlijke’ wereld van het Westen. Wat we vandaag meemaken, is een herhaling van het kerstgebeuren tweeduizend jaar geleden. Het oerbeeld dat zich toen op heldere, zuivere wijze manifesteerde, is door het materialisme zodanig misvormd dat het nagenoeg onzichtbaar is geworden. Wanneer we ons echter niet laten misleiden door de uiterlijke vervormingen, hoe stuitend ze ook zijn, en doordringen tot de dieperliggende kunstzinnigheid van de actuele gebeurtenissen, dan wordt het oerbeeld langzaam weer zichtbaar en realiseren we ons dat Christus inderdaad opnieuw geboren wordt. 

Het is goed dat we vasthouden aan het traditionele kerstmis in de Lucas-sfeer: de eenvoudige kerststal, de herders en de schapen, de flonkerende sterren, de hemelse muziek. Maar we staan nu voor de opgave om dit vredige, dromerige kerstmis-van-het-hart te verbinden met het bewuste en dramatische kerstmis-van-het-hoofd uit het Mattheusevangelie. Zonder de eenwording van die tegenpolen kan de Christusgeest immers niet geboren worden, en kan de wereld ook niet gered worden. Paradoxaal genoeg zijn de dramatische en angstaanjagende gebeurtenissen van dit jaar een bron van hoop en vertrouwen, want ze wijzen erop dat Christus daadwerkelijk opnieuw geboren wordt, of we dat nu weten of niet. Hij laat ons dus niet in de steek. Maar hoe zwaar de geboorte wordt – en Christus wordt dit keer niet uit de hemel maar uit de aarde geboren – hangt van ons af, en meer bepaald van ons bewustzijn, van ons inzicht in het geboorteproces. Dat ‘koninklijke’ inzicht maakt een wereld van verschil. 

Advertenties