Hemelvaart (3)

door lievendebrouwere

  

Hemelvaart volgt 40 dagen na Pasen. Die tijdspanne is enerzijds een concrete tijdsaanduiding van wat zich 2000 jaar geleden (op fysiek vlak) in Palestina heeft afgespeeld. Anderzijds heeft ze ook een oerbeeldkarakter: ze verwijst naar een geestelijke kwaliteit die zich uitdrukt in een bepaald ritme. Zo staat het getal 40 voor een cyclus die afgelopen is, een ontwikkeling die doorgemaakt is, een cirkel die rond is. Tenminste, dat las ik ergens toen ik aan het 40ste nummer van Het Vijgeblad was toegekomen. Dat was meer dan een abstract gegeven, het was ook – en vooral – iets wat ik ‘aan den lijve’ ondervond. Na 4 jaar had ik het gevoel dat ik mezelf begon te herhalen. Bovendien maakte mijn rug me pijnlijk duidelijk dat het geen goed idee was om voort te doen. Het was genoeg geweest. En dus zette ik er een punt achter.

Vandaag herhaalt die geschiedenis zich. Het is precies 4 jaar geleden dat ik begon met Vijgen na Pasen en opnieuw speelt mijn rug me hevig parten. Het gevoel mezelf te herhalen is er dit keer niet, wel het inzicht dat ik in de grond altijd over hetzelfde schrijf en dat het ook niet anders kan. Ieder mens heeft zijn specifieke taak in het leven en de mijne lijkt te zijn erachter te komen wat ik wil. Volgens Rudolf Steiner heeft een mens alles wat hem overkomt, zelf gewild. Je karma bestuderen, is dus proberen je eigen wil te doorgronden. Het is zoeken naar je eigen Ik, en daarmee ook naar Christus, het grote mensheids-Ik en tevens ‘heer van het karma’. Dat kan wel kloppen met het feit dat ik als oude ziel een ‘Christuszoeker’ ben. Mijn zoektocht is nog lang niet ten einde, maar er is wel opnieuw een cyclus afgelopen. 

Ook de Lichtbaken-conferentie in Antwerpen was het eind van een cyclus: ze voerde me terug naar mijn jeugd, toen ik karikaturen begon te tekenen. Ook dat was een zoektocht naar het Ik: het Ik van andere mensen (dat ik in m’n tekeningen zichtbaar wilde maken), het eigen Ik (dat ik in het tekenen – en eigenlijk alleen daar – beleefde), en ten slotte het mensheids-Ik Christus (wiens aangezicht de grootste gemene deler was van al individuele gezichten). Daar was ik me nooit bewust van geweest, maar nu begon die driegeleding me opeens te dagen. Aan het eind van mijn leven zag ik onverwachts het begin weer opduiken. Het was wel nog niet helemaal het eind en ook niet helemaal het begin, maar er was toch onmiskenbaar een cirkel rond. De conferentie sloot een cyclus af met de bewustwording ervan. 

Er werden nog meer cyclussen afgesloten. Zoals een 7-jaarscyclus. Ik word dit jaar 63 en begin dus aan mijn 10de zevenjaarsperiode. Die leeftijd is, naar verluidt, het begin van de voorbereiding op de dood. Ik begrijp dat als een terugblikken op het leven, want dat is toch waar een mens na de dood mee bezig is: het herbeleven en doorgronden van zijn voorbije leven? Zelf ben ik daar al veel vroeger mee begonnen – een autist leeft sowieso een beetje als een dode – dus zoveel verschil zal het niet maken. Maar toch is er iets veranderd. Brugge was een laatste poging om iets nieuws te beginnen in mijn leven. Dat zit er nu niet meer in, dat voel ik duidelijk. De mislukking van mijn marktloopbaan was een eindpunt, het afsluiten van een levenscyclus. Het ‘scheppende’ deel van mijn leven is voorbij, nu begint het (terug)kijken en oordelen.

Uiteraard was dat kijken en oordelen er voordien al. Een kunstenaar neemt tijdens het scheppen regelmatig afstand van zijn werk, maar nooit zoveel dat hij er los van komt. Dat laatste gebeurt pas wanneer het klaar is: dan wordt de navelstreng doorgeknipt. Uiterlijk is dat een kleine stap, maar innerlijk verandert er heel veel. De kunstenaar wordt nu toeschouwer en begint fouten en gebreken te zien die hij voordien niet zag. Hij ontwaakt uit de droom en dat komt soms hard aan. Ieder mens is de schepper van zijn eigen leven en als hij aan zijn 10de zevenjaarsperiode begint, moet hij de omslag naar het toeschouwerschap maken. In mijn geval werd dat nog eens extra beklemtoond doordat ik met pensioen ging. Uiterlijk veranderde er niets – ik was al lang ‘gepensioneerd’ – maar innerlijk was het toch duidelijk voelbaar.

Voor de meeste mensen is met pensioen gaan wél een grote verandering. Dat was het voor mij ook toen ik 30 jaar geleden besloot mijn leven ‘aan de kunst te wijden’. Ik kwam in een parallel universum terecht: ik hoorde er niet meer bij. De volgende vijf jaar vulde ik – zoals zoveel gepensioneerden – met een frenetieke activiteit die op hard werken leek maar in werkelijkheid ‘compenserend gedrag’ was. Pas toen ik begon te schrijven, kwam ik een beetje tot rust, want ik deed wat een gepensioneerde hoort te doen: reflecteren, beginnen met het ‘herkauwen’ van mijn leven. Daar was ik nog veel te jong voor en ik bleef dan ook pendelen tussen scheppen en oordelen. Maar nu ik 63 word en officieel met pensioen ben, heb ik het gevoel dat er genoeg afstand is ontstaan om werkelijk reflecteren mogelijk te maken.

Tegelijk begint het mij ook te dagen dat de moderne mensheid als geheel de pensioengerechtigde leeftijd heeft bereikt. Een scheppende cyclus is afgelopen en de tijd is gekomen om te reflecteren. Maar dat keerpunt wordt genegeerd. Men doet alsof er niks aan de hand is en het leven gewoon doorgaat. Het gevolg is dat scheppen verandert in vernietigen. Wat in de geest moet gebeuren – reflecteren is een vorm van vernietigen (van levenskrachten) – gebeurt in de materie. Dat zien we zowel in de kunst als in de werkelijkheid: er vindt een explosie van geweld plaats, geweld dat wordt toegejuicht als was het het ontstaan van een nieuwe wereld. Maar die nieuwe wereld kan er nooit komen als de mens niet tot bezinning komt over de voorbije 2000 jaar, als hij daarover niet gaat reflecteren en zich een beeld vormt van wat er in dat ‘voorbije leven’ is gebeurd. 

Wat ik vandaag (en eigenlijk al m’n hele leven) in het klein meemaak, maakt de mensheid ook in het groot mee: de omslag van scheppen naar reflecteren. Daarom spreekt Rudolf Steiner ook over het Keerpunt der Tijden, een uitdrukking die hij zowel gebruikt voor de gebeurtenissen in Palestina 2000 jaar geleden, als voor onze tijd. Wat destijds op fysiek gebied gebeurde, moet nu op etherisch gebied gebeuren: het sterven van de levenskrachten en het verrijzen van het inzicht. Het eerste keerpunt vond in de materie plaats, het tweede dient in de geest plaats te vinden, in het bewustzijn van de mens. Daar is het dat we Christus moeten navolgen en ‘sterven’: we moeten erkennen dat er na die 2000 jaar scheppend werk voorlopig niks nieuws meer zal komen. Een werk (of cyclus) is af en moet nu beoordeeld worden. 

Pas als we ontwaken uit onze scheppingsroes (die meer en meer een vernietigingsroes wordt), zal de nodige afstand ontstaan om te reflecteren over die voorbije beschavingscyclus, om er de essentie uit te puren en mee te nemen naar een volgende cyclus. We moeten leren ‘met pensioen’ te gaan in plaats van onszelf blindelings in een frenetieke activiteit te storten. Hoe beschamend is het niet dat we in een wereld die volgestouwd is met machines die het werk van de mens overnemen, alsmaar harder en langer moeten werken! We raken op ons 30ste al ‘opgebrand’ maar de pensioengerechtigde leeftijd blijft opschuiven. Die vorm van krankzinnigheid is het gevolg van het onvermogen om ‘het keerpunt’ onder ogen te zien, om te erkennen dat er een tijdperk voorbij is, een cyclus afgelopen.  

Het grote weerspiegelt het kleine, het algemene het persoonlijke. Dat maakt het des te boeiender om aandachtig te kijken naar wat ik momenteel meemaak bij deze ommekeer in mijn leven. De opvallendste omslag was de verhuizing van Destelbergen naar Scheldewindeke. Na 21 jaar autolawaai woon ik nu in de stilte van het platteland. Zowel die stilte als dat platteland zijn zeer relatief, maar het verschil met vroeger is toch groot. Het is hetzelfde verschil als tussen het scheppen (op aarde) en het reflecteren (na de dood). Is het moderne leven niet één lange autorit: druk, snel, stresserend en lawaaierig? En heerst na de dood niet de rust en de stilte van ‘de buiten’? Hier in Scheldewindeke heb ik mezelf ‘begraven’. Ik kom mijn huis niet meer uit en onderhoud alleen nog via deze blog contact met de wereld.  

Ik ben als het ware van de aardbodem verdwenen, maar tegelijk ben ik er meer mee verbonden dan ooit. Want ik ben nu tuinier. Mijn hele leven heb ik me beziggehouden met ‘geestelijke’ zaken, maar nu wroet ik in de grond, plant sla en aardappelen, prei en selder, tomaten en aardbeien. Zowat iedere dag van de afgelopen lente heb ik buiten in de zon doorgebracht. Mijn rug en knieën protesteren daar hevig tegen, maar mijn ziel ziet een langgekoesterde wens in vervulling gaan. Ofschoon ik met volle overtuiging voor de kunst heb gekozen en daar nooit één moment spijt van heb gehad, heb ik het werken in een tuin altijd als een gemis ervaren. Ik had me dan ook al voorgenomen om in een volgend leven tuinier te worden. En zie, ik krijg daar al een voorproefje van!

Eindelijk ben ik verlost van het autolawaai dat me 21 jaar gekweld heeft. Ik voel me bevrijd uit een onderwereld vol razende demonen. Dat is natuurlijk een dichterlijke overdrijving, maar Scheldewindeke is in menig opzicht toch een hemel vergeleken bij Destelbergen: de rust, de stilte, het groen, de zuivere lucht, het degelijke huis, de grote tuin, en last but not least: de zon. De afgelopen jaren zat ik rond deze tijd van het jaar te kleumen naast de brandende kachel terwijl buiten de auto’s voorbijraasden. Nu leef ik al maanden in het licht van de zon en de stilte van de natuur. Ik heb een figuurlijke Hemelvaart beleefd: ik ben teruggekeerd naar de Vader, naar de wereld van de eeuwige zomer, maar tegelijk heb ik me verbonden met de aarde, met haar leven, haar ritmen en seizoenen. 

Aanvankelijk verzuchtte ik: waren we hier maar vroeger komen wonen, alles zou dan heel anders zijn geweest! Dat laatste is zeker waar, maar zou ik het ook werkelijk gewild hebben? Als autist heb ik het leven op aarde altijd ervaren als een verblijf in de onderwereld (met gelukkig af en toe een paar vrije dagen). Maar in die ‘onderwereld’ heb ik wel veel geleerd: ik heb er leren tekenen en schrijven, en ik heb er de antroposofie leren kennen. Dat zou allemaal niet gebeurd zijn als ik van jongs af in Scheldewindeke had gewoond en in de tuin had kunnen werken. De natuur zou me dan (zoals ik dat nu ondervind) volledig in beslag hebben genomen. Ze laat weinig ruimte voor ‘geestelijke’ dingen. De geest moet veroverd worden op de natuur en dat houdt een doodsproces in, een doodsproces dat ik heb gewild, dat lijdt geen twijfel. 

Mijn bestaan op aarde was één lange leerschool, want werken heb ik nauwelijks gedaan. Leven ook niet. Ik heb (of ben) hoofdzakelijk ‘gestorven’. Dat geldt overigens niet alleen voor mij. Vroeger leefde de mens veel dichter bij de natuur en haar eeuwig terugkerende ritmen en seizoenen. Hij werd er nagenoeg volledig door in beslag genomen en tijd voor bewustwording was er nauwelijks. Dat is vandaag heel anders: de mens is vervreemd van de natuur, hij is veel bewuster maar ook veel ‘doder’ geworden. Een uitzondering ben ik dus niet, hoogstens een karikatuur. We zijn vandaag allemaal meer dood dan levend, en in die zin lijken we op de leerlingen 2000 jaar geleden. Ze hadden het sterven van Christus zo intens meebeleefd dat ze zelf nauwelijks nog leefden. Hun ziel was helemaal omgeploegd en daar zaaide de Verrezene zijn woorden in. 

Dat doet hij ook vandaag weer. Aan het eind van de 19de eeuw werd Christus opnieuw gekruisigd, dit keer door het materialisme. Daarna verrees hij weer en kwam terug om de mensheid te onderrichten. Rudolf Steiner was de eerste om zijn ‘woorden’ te horen en te vertalen in moderne begrippen. Sindsdien is het onze opgave om Steiners voorbeeld te volgen en te ‘luisteren’ naar de wedergekomen Christus. Alleen dan kan er een Pinksteren komen en kan de Heilige Geest ons bewustzijn verlichten zodat we zien wat we willen en begrijpen waarvoor we op aarde zijn gekomen. Dit weten-wat-we-willen zal ons vrij maken, want vrijheid betekent niet dat we doen wat we willen maar dat we weten wat we doen. Om dat weten te verwerven, moeten we ons inspannen. We moeten zelf Pinksteren tot stand brengen.

We moeten leren luisteren naar de woorden van de wedergekomen Christus, dat wil zeggen naar zijn Heilige Geest. Maar eerst moeten we zijn beelden leren zien: de eeuwige beelden die hij ons in de natuur voorhoudt en de tijdelijke beelden die hij ons in de menselijke wereld toont. Imaginatie komt voor inspiratie. Die volgorde is belangrijk, want we zien vandaag wat er gebeurt wanneer de eerste stap wordt overgeslagen. De politiek-correcte mens meent de stem van Christus te horen, maar is blind voor zijn beelden. Dat maakt hem tot een (geestelijke) terrorist die denkt dat hij een heilige is. Ahriman doet hem een essentiële stap overslaan en dat leidt tot een omgekeerd Pinksteren: in plaats dat het bewustzijn van de mens verlicht wordt door de Geest, wordt het verduisterd door het Beest. 

Advertenties