Comme toujours

door lievendebrouwere

  

Met vrouwelijke kunstenaars valt dezer dagen heel wat pret te beleven. Nog maar pas protesteerden ze tijdens de Oscaruitreiking – met diepe décolletés en ander bloot vlees – tegen het sexuele misbruik in Hollywood, maar in Brussel ging Deborah de Robertis nog een stuk verder: ze hield gewoon haar kleren aan. Alleen op de dia’s die ze toonde tijdens een TEDtalk konden we haar in haar blootje zien rondlopen of met opengesperde vagina voor Courbets Origine du Monde zien zitten. Het talrijk opgekomen publiek in de Bozar zal wel teleurgesteld zijn geweest dat de – overigens zeer aantrekkelijke – kunstenares dit keer niet de daad bij het woord voegde. Maar dat was zonder de waard gerekend. Tijdens haar  praatje kwam een keurige grijsharige man naar haar toe gestapt, nam voorzichtig het microotje van haar hoofd en wilde haar vervolgens van het podium begeleiden. Opeens liet de kunstenares zich vallen en de man zag zich verplicht haar weg te slepen, waarbij – o verrassing – haar hele bovenlichaam ontbloot werd. 

Toen er ook nog politie op het podium verscheen, begon het publiek te applaudisseren. Dit was precies waarvoor ze gekomen waren. Alle performances van de bevallige Deborah eindigen immers in een handgemeen met de politie waarbij ze naakt wordt weggesleept. Dat is haar handelsmerk. Dit keer was de kunstenares slechts half naakt toen ze werd weggesleept, maar dat werd dan weer goedgemaakt door het bericht dat de wegsleping echt was, het was géén kunst. Het werd zelfs nog beter: de TED-directie liet weten dat ze de licentie van TED-Brussels onmiddellijk had ingetrokken. Dat zou ze leren! Eerder dit jaar viel de politie, op zoek naar illegalen, al binnen bij een ander Brussels kunstevenement, en nu was er opnieuw opwinding in de kunstwereld. En het was nog niet afgelopen. De feministische kunstenares – ‘met mijn vagina klaag ik de hypocrisie aan’ – diende onmiddellijk klacht in wegens slagen en verwondingen. Ze hoopt ongetwijfeld dat er een proces van komt, want voor de kunst heeft ze alles over.

Het blijft me verbazen dat mensen daar intrappen. Ik zag ooit het filmpje waarmee Deborah de Robertis beroemd werd: haar Courbet-performance. Ze wandelt, gekleed in een kort gouden glitterjurkje, het Musée d’Orsay binnen, gaat met gespreide benen voor Courbets beroemde en beruchte schilderij zitten en trekt met haar vingers haar schaamlippen wijd open. Consternatie onder de suppoosten. Wat nu gedaan! Een vrouwelijke suppoost gaat voor Deborah staan in een poging om haar origine du monde aan het gezicht te onttrekken. Onderwijl praat ze zenuwachtig in haar walkie talkie. Ook onder de museumbezoekers ontstaat beroering. Ze keuren het gedrag van de suppoost af en applaudisseren voor de moedige kunstenares. Er komen andere suppoosten bij, die al evenmin weten wat ze moeten doen. Na enig heen en weer gepraat besluiten ze blote Deborah te verwijderen. Die werkt natuurlijk niet mee en er ontstaat een absurd tafereel: een paar geklede vrouwen worstelen met een blote vrouw. De omstaanders joelen. 

Er volgt nog een proces waarop de kunstenares een forum krijgt om haar ideeën uiteen te zetten: met haar performances wil ze het sexisme en de hypocrisie aanklagen. Daar willen de rechters natuurlijk niet van verdacht worden en dus spreken ze de exhibitioniste vrij. Zoals altijd. Jammer eigenlijk, want een veroordeling had haar artistieke handelswaarde nog méér doen stijgen. Deborah de Robertis speelt een spelletje dat ze niet kan verliezen. De vraag is: waarom speelt iedereen het mee? Ieder museum kent haar en toch reageren ze telkens op dezelfde manier, hun ‘slachtoffer’ gratis reclame verschaffend. Ook in Brussel was het weer van dat. De officiële verklaring luidde dat de kunstenares de afspraken niet was nagekomen omdat ze naaktbeelden had vertoond. Waarom werd de projectie van die beelden dan niet gewoon stopgezet? Dat zou een kleintje zijn geweest. In plaats daarvan sleepte men Deborah weg, goed wetend dat ze de volgende dag in alle kranten zou staan. 

Bewust of onbewust draait iedereen mee in deze kunst-caroussel: de musea, de media, de rechters, het publiek. Je hoeft echt niet veel hersens in je hoofd te hebben om te begrijpen dat Deborah de Robertis niets liever wil dan weggesleept te worden. Ik geloof dan ook geen moment dat die keurige meneer met het grijzende haar dat niet wist. Het was een acteur, iemand die het spelletje meespeelde. Hij deed dat overigens heel goed, want om een vrouw op zo’n manier weg te slepen dat haar hele bovenlichaam ‘per ongeluk’ ontbloot wordt: het is een kunst. Daar is op gerepeteerd. Wat zou er gebeuren als niemand Deborahs spelletje meespeelde? Wat zou er destijds in Parijs zijn gebeurd zijn als men de kunstenares gewoon genegeerd had, als de mannelijke museumbezoekers hadden gezegd: dat schilderijtje ga ik eens van dichtbij bekijken, en als de suppoosten hadden gedacht: zolang ze van de kunstwerken afblijft en de andere bezoekers niet lastigvalt, is er wat ons betreft niks aan de hand?

Er zou helemaal niks zijn gebeurd. Deborah zou de kramp hebben gekregen en na een uur of twee zijn afgedropen, teleurgesteld door het gebrek aan aandacht. Want daar gaat het uiteindelijk allemaal om: aandacht. Kunstenaars scheppen niet langer kunst, ze scheppen aandacht. Voor vrouwelijke kunstenaars is dat een kleintje: ze hoeven zich alleen uit te kleden. Dat doen ze dan ook in grote getale. Ze zijn niet meer te tellen de artistieke vrouwen die met hun borsten, billen en schaamlippen protesteren tegen sexisme, racisme en fascisme. Ze doen me denken aan de bekende Franse beeldhouwer Aristide Maillol, die op een dag een paar afgevaardigden van de regering over de vloer kreeg. Of hij een beeld kon maken dat de Franse idealen liberté, égalité en fraternité zou uitdrukken? Dat zou wel lukken, knikte de oude beeldhouwer. En had hij al een idee wat het zou worden? Zeker, knikte Maillol opnieuw: een koppel borsten en billen, zoals altijd. 

Advertenties