De moord op Julie Van Espen

door lievendebrouwere

  

De moord op Julie Van Espen heeft heel wat teweeggebracht in ons land. Men kan zich afvragen waarom. Twee weken eerder werd in een gracht het lijk teruggevonden van een aan handen en voeten gebonden jongetje van 9 jaar. Maar dat veroorzaakte niet dezelfde commotie. Het leidde niet tot een Stille Mars waaraan 15.000 mensen deelnamen, waaronder Anuna De Wever en Kyra Gantois die daarvoor moesten spijbelen op hun eigen klimaatmars. Was de moord op de 23-jarige Julie dan zoveel gruwelijker dan die op de kleine Daniël? Het tegendeel is het geval. Of was het leven van een blond Vlaams meisje misschien meer waard dan dat van een donker Palestijns jongetje? Die vraag werd niet eens gesteld, wat op zich al verbazing wekt. Nee, alles moest wijken voor de moord op Julie Van Espen. Waarom? Wat maakte deze misdaad zo bijzonder dat hij al het andere in de schaduw stelde en zelfs voetbalsupporters ertoe bracht om een minuut stilte in acht te nemen? 

Toen ik het opsporingsbericht op Facebook zag passeren, dacht ik onmiddellijk: dit is mis. Julie Van Espen was niet het soort meisje dat zomaar verdwijnt: een ravissante schoonheid, fris en vrolijk, de ideale schoondochter zeg maar. Had er op de foto een dik, lelijk meisje gestaan, of een marginaal geval met piercings en tatoeages, dan zou ik er waarschijnlijk niet hebben bij stilgestaan, er verschijnen voortdurend opsporingsberichten. Maar dit keer was het anders. Julie Van Espen zag eruit alsof ze alles vertegenwoordigde wat een mens aantrekkelijk maakt: schoonheid, ongereptheid, intelligentie, opgewektheid. Dit was niet zomaar een Antwerps meisje, dit was een beeld van een meisje, een oerbeeld, een zinnebeeld. Zoals ze ons toelachte vanop dat opsporingsbericht stond ze voor alles wat van waarde – en dus weerloos – is in de mens. En zo werd het ook begrepen. Mensen reageerden op deze misdaad alsof ze er zelf het slachtoffer van waren. 

De moord op Julie Van Espen was als de moord op de menselijke ziel. Er schemerde een algemeen geldende, geestelijke werkelijkheid in door die aan de gebeurtenissen een metaforisch karakter gaf. Dat kon je al voelen bij het zien van Julie’s foto, en het werd bevestigd door wat gaandeweg bekend raakte over de moord. Het meisje was op zaterdagavond langs het Albertkanaal naar de stad gefietst om daar te gaan eten bij vriendinnen. Onschuldiger kan het niet. De werkweek is voorbij, de boodschappen zijn gedaan en de wereld ontspant zich. De avond begint, de tijd van de engelen. Het is ook nog eens mei: de wereld op zijn best. De bloemen bloeien en de mooiste bloem fietst langs het water. Men kan zich levendig voorstellen hoe Julie Van Espen zich op dat moment gevoeld moet hebben: het leven lachte haar van alle kanten toe, beter kon het niet zijn. En dan opeens, als een donderslag bij klaarlichte hemel, verandert die lentedroom in een nachtmerrie. 

Vrienden en familieleden slaan dezelfde avond nog alarm. Er wordt meteen gereageerd. De volgende ochtend al hangt de buurt vol met foto’s van het verdwenen meisje, terwijl het opsporingsbericht circuleert in de sociale media. De vriendinnen komen samen, toevallig vlakbij de plaats van de moord, en vinden daar Julie’s bebloede jas. De dag erop verschijnt in de kranten de foto van een nog vrij jonge – en alweer opvallend knappe – man. Men zoekt hem als getuige, zo heet het, maar in werkelijkheid verdenkt men hem van de moord. Later op de dag wordt Steve Bakelmans aangehouden en hij bekent de moord. Op hetzelfde moment vindt men in het Albertkanaal het lijk van Julie Van Espen. Alles gaat verbazingwekkend snel. Het hele drama ontrolt zich in minder dan 48 uur. Voor de politie kan het niet beter verlopen, voor Julie Van Espen niet slechter. Dit ‘droomscenario’ maakt van de moordzaak een bijzonder kernachtig en sprekend beeld. 

Maar het is nog niet volledig. De volgende dag blijkt de dader ‘bekend te zijn bij het gerecht’. Drie jaar geleden viel hij zijn ex-vrouw aan en verkrachtte haar. Daarvoor werd hij veroordeeld tot vier jaar cel, want hij was niet aan zijn proefstuk toe. Maar hij ging in beroep en … verder er gebeurde niets. Bakelmans bleef gewoon op vrije voeten. Het gerecht – dat in ons land de ene blunder na de andere slaat en een kwalijke reputatie heeft – komt in het oog van de storm te staan. Alle ogen kijken in de richting van minister van Justitie Geens, die – uitgerekend op dit moment – uitpakt met de verkiezingsslogan ‘Dankzij Geens wordt seksueel geweld harder aangepakt‘. Ongelukkiger kan het niet, maar Geens verklaart doodleuk niet verantwoordelijk te zijn voor de uitspraken van rechters. De rechters verklaren op hun beurt niet verantwoordelijk te zijn voor het tekort aan manschappen en middelen. Iedereen steekt zijn paraplu op.

Wat dan volgt, tart alle verbeelding. Op het moment dat iedereen de mond vol heeft over het falende gerecht begint men in Gent te graven naar de … Rechtvaardige Rechters. Een jaar geleden had jeugdschrijver Marc De Bel aan ieder die het horen wilde verklaard dat hij wist waar het legendarische paneel van het Lam Gods zich bevond. Het lag, hij was er zeker van, onder de Gentse Kalandeberg. Daarna werd het stil, er gebeurde niets meer en de zaak leek met een sisser af te lopen. Tot men op de derde dag na de moord op Julie Van Espen opeens begint te graven, onaangekondigd, zelfs de stad Gent weet van niks. Zo’n scenario zou geen enkele fictieschrijver durven bedenken, maar het is wel degelijk werkelijkheid. In de krant zien we ex-burgemeester Termont dom staan kijken naar de lege put, alsof hij een graf zonder lijk ziet en er niks van begrijpt. Niemand lijkt zich te realiseren hoe grotesk de coïncidentie is, niemand ziet hoe sprekend het beeld is.

Wie had kunnen geloven dat een meisje als Julie Van Espen zou vermoord worden! Wie had kunnen geloven dat de moordenaar gevat zou worden doordat hij zo dom was zich te laten fotograferen met het fietsmandje van zijn slachtoffer in de hand! Wie had kunnen geloven dat Steve Bakelmans, drie jaar nadat hij voor verkrachting veroordeeld werd, nog altijd op vrije voeten rondliep! Wie had kunnen geloven dat de minister van Justitie zich precies op dat moment op de borst zou slaan omdat hij sexueel misbruik zo streng aanpakte! En wie had ten slotte kunnen geloven dat men, op dezelfde dag dat de volkswoede zich keerde tegen de onrechtvaardige rechters, voor de zoveelste keer zou beginnen zoeken naar de Rechtvaardige Rechters! Zou er ooit een onwaarschijnlijker moordverhaal in de kranten zijn verschenen? Zouden er ooit zoveel toevalligheden kort op elkaar zijn gevolgd? En toch is deze Griekse tragedie werkelijkheid, toch is het allemaal echt gebeurd. 

Het was alsof de karmische dimensie van het bestaan even zichtbaar werd en de gewone werkelijkheid tijdelijk het karakter kreeg van een oerbeeld, een mysteriedrama. Men voelde dat de moord op Julie Van Espen een diepere betekenis had en men reageerde er instinctief op. Twaalf jaar geleden werd in hetzelfde Albertkanaal het lijk gevonden van Annick Van Uytsel. Ze was vermoord door Ronald Janssen, een keurige huisvader en seriemoordenaar. De zaak was nog een stuk akeliger dan de moord op Julie Van Espen, die waarschijnlijk niet besefte wat haar overkwam, zo snel ging het allemaal. Annick Van Uytsel daarentegen werd ontvoerd in het holst van de nacht en opgesloten in een kelder voor ze ten slotte vermoord werd. Het jonge meisje moet tijdens de laatste uren van haar leven duizend angsten hebben uitgestaan. Toch maakte haar zaak lang niet zoveel ophef als die van Julie Van Espen. Er vond geen Stille Mars plaats en de voetbalsupporters hielden niet op met zingen. 

De hele commotie rond de moord op Julie valt alleen te verklaren als een reactie op een helderziende waarneming: men nam de verborgen, geestelijke dimensie van deze tragische geschiedenis waar. Maar daar was men zich uiteraard niet van bewust. Of moeten we zeggen: daar wilde men zich niet bewust van worden? In drie dagen traden zoveel toevalligheden op dat je het met de beste wil van de wereld geen toeval meer kon noemen. Afzonderlijk vielen ze nog wel te verklaren, maar samen, de hele reeks? Nee, de moord op Julie Van Espen was niet alleen een aanslag op een mens, hij was ook een aanslag op het moderne materialisme dat weigert te geloven in ‘hogere’ samenhangen. Bij de beroering over de moord zelf kwam ook nog eens de beroering over de karmische keerzijde ervan. Dit mag nooit meer gebeuren! werd er geroepen. Maar wat mocht nooit meer gebeuren: de moord op een onschuldig meisje of de aanslag op de materialistische levensvisie? 

Wanneer een engel verschijnt, zijn zijn eerste woorden altijd: schrik niet! De geestelijke dimensie jaagt angst aan wanneer ze zichtbaar wordt, ze schokt en ontreddert de mens. Dat was ook dit keer het geval. Maar men zag de engel niet (of wilde hem niet zien) en hij kon de mensen dan ook niet geruststellen en de reden van zijn komst verklaren. Die reden moesten ze zelf bedenken en aangezien ze hem niet op bovenzintuiglijke vlak wilden of konden zoeken, zochten ze hem op fysiek vlak. Ze gingen met andere woorden op zoek naar een schuldige, want zonder schuldige is er geen reden, zonder schuldige heeft het lijden geen zin en wordt het ondraaglijk. Steve Bakelmans woog te licht als schuldige, hij was een ordinaire bruut. Het falende gerecht dan? Maar had dat Bakelmans meteen na zijn veroordeling in de cel gegooid, dan zou hij op het moment van de moord weer op vrije voeten zijn geweest. Nee, de zingeving moest ‘hogerop’ worden gezocht, in de houding tegenover sexueel geweld: die was veel te laks, veel te toegeeflijk. 

De strijd tegen sexueel geweld was dan ook het thema van de Stille Mars, tenminste volgens de (vrouwelijke) organisatoren. Of de 15.000 deelnemers daarvoor op straat waren gekomen, is zeer de vraag, maar veel bezwaren zullen ze wel niet gehad hebben, want wie kan ertegen zijn dat sexueel geweld wordt bestreden! Maar wat houdt die strijd concreet in? Strengere straffen? Alsof verkrachters en moordenaars zich daardoor zullen laten tegenhouden. Psychische begeleiding van verwarde personen? Alsof daar geld voor is. Kinderen beter opvoeden dan? Alsof ouders daar tijd voor hebben, alsof het onderwijs niet bezwijkt onder zijn eigen gewicht! Trouwens, hoe voedt je kinderen op zodat ze later niet sexueel gewelddadig worden? Kan dat wat anders betekenen dan dat jongens nog meer in de hoek worden gezet? Naar verluidt waren de (jonge) mannen opvallend afwezig op de Stille Mars. Zij voelden wel wat er in de lucht hing. Hun sexe lag weer eens onder vuur.

De organisatoren beweerden nochtans dat ze niet wilden stigmatiseren, dat ze mannen niet als schuldigen voor het sexuele geweld wilden aanwijzen. Maar hoe dachten zij dat aan boord te leggen? Door de feministen te weren? Die blijven erop hameren dat in ons land iedere dag 100 vrouwen worden verkracht – één om het kwartier – en dat gebeurt niet door andere vrouwen, of door transgenders, of door buitenaardse wezens. Ze worden zonder uitzondering verkracht door mannen. Daar zijn de feministen zo boos over dat ze de oorlog verklaard hebben aan de man. Mannelijkheid is in hun ogen een vergif voor de samenleving. Met die mening staan ze trouwens niet alleen. De hele lgbt-beweging is één grote oorlogsverklaring aan de man en zijn mannelijkheid. De man-vijandigheid is hier letterlijk vleesgeworden, ze is doorgedrongen tot in de fysieke sfeer. Een Stille Mars die strijd wil voeren tegen sexueel geweld ontsnapt – alle mooie woorden ten spijt – niet aan het stigmatiseren van de man.

We kunnen trouwens net zo goed over vrouw-vijandigheid spreken, want in wezen is het de hele man-vrouw polariteit die onder vuur ligt. Men wil af van het onderscheid tussen de sexen: gedaan met mannen en vrouwen, leve de genderloze eenheidsmens! Deze nieuwe, inclusieve mens is zowel man als vrouw, maar toch vooral dat laatste, want het is de man die zich afscheidt van het (oer)vrouwelijke, die polariseert, die la guerre des sexes doet ontstaan. En daar verzet de neo-vrouwelijke mens zich hevig tegen. Hij/zij verzet zich daardoor ook tegen wat door die ‘mannelijke’ polarisatie mogelijk wordt gemaakt: de individualisering, de Steigerung tussen de tegenpolen, het kind dat geboren wordt. In de Heerlijke Nieuwe Wereld waar de eenheidsmens naar streeft, is geen plaats voor kinderen, moeders of vaders. Daarom was het ook zo ironisch dat de Stille Mars plaatsvond op … Moederdag. Het was een zoveelste veelzeggende ‘toevalligheid’ in deze hele metaforische geschiedenis.

Er is maar één manier om sexueel geweld te bestrijden zonder het nog te doen toenemen, en dat is door la guerre des sexes op geestelijk vlak te voeren, door er een ideeënstrijd van te maken. Helaas gebeurt doorgaans het omgekeerde: de strijd om inzicht ontaardt telkens weer in een fysieke strijd omdat het (mannelijke) rationele denken de (vrouwelijke) zintuiglijke waarneming ‘verkracht’ en blind blijft voor haar diepere, geestelijke dimensie. De zintuiglijke werkelijkheid wordt door het wetenschappelijke denken louter gezien als een (vrouwen)lichaam waaraan genot beleefd kan worden, genot dat met geweld wordt afgedwongen. Wat Steve Bakelmans met Julie Van Espen deed, was een metafoor van het moderne denken dat geen oog heeft voor de schoonheid en geest van de wereld, en die wereld enkel ziet als een genotsmiddel. De reacties op de moord bevestigden dat alleen maar. Ze bleven blind voor de karmische dimensie van de hele geschiedenis en dwongen haar daardoor zich te herhalen. 

Advertenties