Vijgen na Pasen

De wereld als een kunstwerk zien

Tag: Harvey Weinstein

Schaamlippen (2)

  

De Weinstein-wave heeft inmiddels ook ons land bereikt. Harvey van dienst is televisiemaker Bart De Pauw. Nadat enkele actrices hem beticht hadden van grensoverschrijdend gedrag werd hij door de VRT zonder pardon op straat gezet. Een draconische maatregel, want het gewraakte gedrag beperkte zich tot ongepaste sms-jes. Van fysieke aanranding, laat staan verkrachting, was geen sprake. Er werd dan ook algauw gesproken van een heksenjacht. Zoals een acteur verklaarde: als dat de nieuwe norm is, dan kan de VRT driekwart van haar medewerkers ontslaan. Dat schoot aan vrouwelijke kant dan weer in het verkeerde keelgat en er werd gereageerd met nieuwe beschuldigingen. Grensoverschrijdend gedrag, beweerden enkele actrices, is in de film- en theaterwereld schering en inslag. De VRT-directie vond dan weer dat het Bart De Pauw zou sieren, mocht hij schuld bekennen en zijn verontschuldigingen aanbieden. En dat alles werd natuurlijk breed uitgesmeerd in de media. 

Maar ook het gerecht ging er zich mee bemoeien. Er werd huiszoeking gedaan bij de VRT om na te gaan of Bart De Pauw kon vervolgd worden. Dat had niemand zien komen. De actrices die de bal aan het rollen hadden gebracht, sloeg de schrik om het hart. Ze vreesden hun anonimiteit kwijt te spelen en op hun beurt aan de schandpaal te worden genageld. Dus namen ze een advocaat onder de arm. Ook Bart De Pauw voelde nattigheid en bood – eveneens via een advocaat – zijn excuses aan. Het mocht niet baten, er volgden nieuwe beschuldigingen. Er is een revolutie aan de gang, schreven de kranten, dit kan niet meer worden tegengehouden! We zijn getuige van een kantelmoment in de geschiedenis, oreerden journalisten. Vrouwen doorbreken het zwijgen, mensen nemen het op tegen de machtigen der aarde. Het klonk alsof de langverwachte klassenstrijd dan toch was uitgebroken. Alleen waren het geen mannen die de wapens opnamen, maar vrouwen. 

Zou het werkelijk waar zijn? Komen de onderdrukten eindelijk in opstand tegen hun onderdrukkers? Wordt de Augiasstal echt gereinigd? Juist degenen die het vrouwelijke protest tegen grensoverschrijdende mannen toejuichen, zouden het – onverwachte en ongevraagde – optreden van het gerecht met het grootste wantrouwen moeten bekijken. Het Belgische gerecht staat er nu niet bepaald om bekend dat het de kleine man (of vrouw) in bescherming neemt. Keer op keer worden misdadigers en criminele bendes vrijgesproken terwijl niemand het moet wagen zijn parkeerboete niet te betalen. De Rechtvaardige Rechters zijn nog altijd spoorloos in ons land. Maar elders is het niet beter. Toen in Keulen meer dan 1000 vrouwen op één nacht werden aangerand, probeerde de politie eerst de zaak in de doofpot te steken. Toen dat niet lukte, werden de daders voor het gerecht gebracht. Uiteindelijk werd er één veroordeeld. Eén. De boodschap was duidelijk: op ons hoef je niet te rekenen, wel integendeel.

Ook in het geval De Pauw heeft het er alle schijn van dat het gerecht niet geïnteresseerd is in het aanklagen van male supremacy maar juist in het demonstreren ervan. Op dezelfde dag dat er gezocht werd naar bewijzen tegen een grensoverschrijdende komiek vond er in Brussel nog een andere demonstratie van male supremacy plaats. Honderden Marokkanen trokken een spoor van vernieling door de straten van de hoofdstad. Winkels werden geplunderd, auto’s in brand gestoken. Inwoners belden in paniek naar de politie, maar die maakte geen haast. Achteraf verklaarden enkele agenten (anoniem) dat ze niet mochten ingrijpen. De overheid en de politie-top leken het moslimgeweld te gedogen, een indruk die bevestigd wordt door tal van andere voorbeelden. En dezelfde vergoelijkende en zelfs beschermende houding tegenover agressieve moslims, treffen we ook bij moderne feministen aan. Ondanks het apert vrouwvijandige gedrag van deze bevolkingsgroep, willen ze er geen kwaad woord over horen. 

Feministen, gerecht, VRT-directie, media: allemaal hebben ze in deze zaak hun macht willen demonstreren. Ze trokken zich niets aan van de slachtoffers die ze daarbij maakten: niet van Bart De Pauw, niet van zijn gezin, niet van zijn medewerkers, en last but not least ook niet van zijn aanklaagsters, die nu in hetzelfde schuitje zitten. Er mag aangenomen worden dat ze intussen al lang spijt hebben van hun demarche en dat ze zich … misbruikt voelen. Ze wilden alleen een signaal geven dat het nu eens gedaan moest zijn met dat boertige gedrag van mannen, iets waartoe waren ze aangespoord door de VRT zelf, die in het kader van de Weinstein-affaire plechtig verklaard had dit soort zaken ernstig te zullen nemen. Maar in plaats van Bart De Pauw op het matje te roepen en hem duidelijk te maken dat het afgelopen moest zijn met zijn vetzakkerij, ontsloeg de VRT hem, even onverwacht en ongevraagd als het gerecht daarna zijn duit in het zakje deed en dreigde met nog draconischer maatregelen. 

Dat was ongetwijfeld niet wat de aanklaagsters wilden, maar de zaak werd hen zonder boe of ba uit handen genomen door instanties die juist belichaamden wat ze wilden bestrijden. Wat de VRT en het gerecht tentoonspreidden was niets anders dan … grensoverschrijdend gedrag. De actrices die zich gemaltraiteerd voelden door de sms-jes van Bart De Pauw werden nu pas echt aangerand, niet als vrouw maar als mens. Hen overkwam precies hetzelfde als hun belager. Allebei werden ze overweldigd door een ‘mannelijkheid’ van een heel ander kaliber. Het grensoverschrijdende gedrag van de VRT en het Belgische gerecht ging heel wat verder dan dat van Bart De Pauw. Diens flirterige sms-jes kregen zelfs iets onschuldigs vergeleken bij de machtsontplooiing van die twee onpersoonlijke ‘mannelijkheden’. Ja, het wordt nu ook duidelijk waarom de media zo enthousiast zijn over de hele zaak: ze zijn zelf zo’n grensoverschrijdend mannelijk instituut.  

Veel vrouwen zijn verontwaardigd over het gedrag van Bart De Pauw, en dat valt goed te begrijpen. Veel mannen zijn dan weer verontwaardigd over het gedrag van zijn aanklaagsters. Ze vinden het not done dat deze actrices anoniem blijven, dat ze tien of twintig jaar gewacht hebben met hun klachten, en dat ze ook nog eens in groep optreden. Ook dat valt te begrijpen. Maar hoe valt het te verklaren dat zo weinig mensen – mannen én vrouwen – verontwaardigd zijn over het nochtans veel ‘grensoverschrijdender’ gedrag van de VRT, het gerecht, en de media? Waarom maken ze zich druk over kleine garnalen als Bart De Pauw en zijn aanklaagsters, maar protesteren ze niet tegen deze ‘zeemonsters’? Het is alsof kleine grensoverschrijdingen veel erger zijn dan grote grensoverschrijdingen, alsof individueel mannelijk gedrag veel meer verontwaardiging oproept dan algemeen, onpersoonlijk mannelijk gedrag. En dat is een belangwekkende waarneming die ons op het spoor brengt van de oorzaak van de hele Weinstein-wave. 

De manier waarop de VRT en het gerecht zijn opgetreden in de zaak De Pauw kan model staan voor de manier waarop de overheid vandaag optreedt. Dat is een brutaal mannelijke manier: de overheid of de staat steekt zijn neus in zaken waar hij niet thuishoort. Dat gebeurt bovendien met veel machtsvertoon, als om duidelijk te maken wie de baas is. De staat is in de eerste plaats een machtsapparaat, en macht is ook wat de VRT, het gerecht en de media in deze zaak tentoon hebben gespreid. Uiteindelijk is dat ook waar Bart De Pauw zich aan bezondigd heeft. Hem wordt niet zozeer opdringerig, flirterig gedrag verweten, want dat vertonen vrouwen net zo goed. Wat hem wordt verweten is machtsmisbruik. Vrouwen zijn heus wel in staat om opdringerige, flirtende mannen van zich af te houden, maar niet als die mannen de macht hebben hun carrière te maken of te breken. Dan worden vrouwen zwak en kwetsbaar en staat de deur open voor grensoverschrijdend gedrag.

De macht ligt vandaag grotendeels bij mannen en de oorsprong daarvan ligt in hun grotere fysieke kracht. Daar kunnen vrouwen eenvoudig niet tegenop. Die fysieke kracht heeft zich in de loop der tijden vertaald in piramidale machtsstructuren waartegen nog maar weinig te beginnen is. De democratisering bijvoorbeeld – een ‘vrouwelijke’ tegenbeweging – lijdt momenteel schipbreuk op die versteende mannelijke structuren. En toch is die mannelijke ‘verstening’ slechts één deel van het verhaal. Er is ook nog een heel belangrijk vrouwelijk hoofdstuk. De overheid gedraagt zich niet alleen als een autoritaire haan, ze gedraagt zich ook – en zelfs zeer nadrukkelijk – als een moederkloek die het beste wil voor haar kuikens, die ze voedt en verzorgt, die ze beschermt en onderwijst, die hun vrede en welvaart waarborgt, die kortom alles vertegenwoordigt wat goed is. In ruil eist de overheid natuurlijk wel gehoorzaamheid, anders kan ze haar moederlijke taak niet vervullen. 

Onder bescherming van dit moederlijke imago dringt de overheid veel dieper in het leven van de moderne mens door dan op louter mannelijke manier mogelijk is. Ze dringt er zelfs zo diep in door dat de ‘aangerande’ mens zich zonder het te beseffen gaat identificeren met de overheid. Zo is hij wel verontwaardigd over het gedrag van Bart De Pauw of dat van zijn aanklaagsters, maar niet over het gedrag van de overheid die nochtans beide gedragingen – de mannelijke en de vrouwelijke – combineert. Om een beeld te gebruiken dat in deze context wel passend is: de gewone mannelijkheid penetreert de vrouw en gaat daarbij over een grens, maar de combinatie van mannelijkheid en vrouwelijkheid gaat nog over een andere, dieper gelegen grens en bevrucht de mens met zijn zaad. Het kind dat daaruit begint te groeien wordt door de mens als deel van hemzelf ervaren: hij onderscheidt de overheid-in-zichzelf niet meer. Mens en overheid worden als het ware één en deze nieuwe mens roept onmiddellijk om zijn ‘moeder’ als hij iets nodig heeft. Big Brother is tegelijk een Big Mother.

Deze kind-mens schreeuwt nu moord en brand over het grensoverschrijdende gedrag van Bart De Pauw in het bijzonder en de man in het algemeen, maar hij protesteert niet tegen het optreden van de VRT en het gerecht. Hij neemt deze diepere grensoverschrijding niet waar en vindt het volkomen vanzelfsprekend dat de overheid de zaak in eigen handen neemt, ook al krijgt ze daardoor dimensies die de individuele betrokkenen nooit gewild hebben. Maar ze verzetten zich niet omdat de overheid hen niet alleen op de huid zit maar ook onder hun huid zit. De moderne mens is als bezwangerd door de overheid en doet er alles aan om zijn ‘kind’ te beschermen. Het is dan ook de vraag wie de hele zaak aan het rollen heeft gebracht: moeder of kind? Waren het de aangerande vrouwen of was het de overheid? Tenslotte was het de ‘ferme’ verklaring van de VRT, aangespoord door de #metoo-beweging, die de betrokken vrouwen over de streep haalde en hen overtuigde om naar buiten te komen met zaken die ze vele jaren voor zichzelf hadden gehouden.

Zoeken we naar de oorsprong van de #metoo-beweging, dan komen we in Amerika terecht, bij een anoniem bericht op Facebook. Van wie was dat bericht afkomstig? Het was weliswaar een vrouw die de kat de bel had aangebonden door Harvey Weinstein te beschuldigen van grensoverschrijdend gedrag, maar waarom veroorzaakte zij nu opeens zo’n lawine die zich in korte tijd over heel Europa verspreidde? Het gedrag van Weinstein was wijd en zijd bekend en veel actrices hadden er zich al over beklaagd. Maar er werd nooit naar hen geluisterd. Nu echter wel. Er werd zelfs veel meer gedaan dan geluisterd: er kwam een enorme pletwals in beweging . Omdat de tijd rijp is, schreven de media, omdat de maat vol is. Er breekt een nieuw bewustzijn door, zo klonk het, men pikt het grensoverschrijdende, machtswellustige mannelijke gedrag niet meer. O neen? En waarom pikt men dan wel het grensoverschrijdende, machtswellustige gedrag van moslims? Waarom richt men alle pijlen op de bange, blanke man?

Deze boog van mondiale verontwaardiging wordt toevallig gespannen in het meest mannelijke, grensoverschrijdende, machtswellustige land ter wereld. Zou Amerika werkelijk tot inzicht zijn gekomen? Zou Sinterklaas werkelijk bestaan? Op een moment dat Amerika net het hele Midden-Oosten in brand heeft gestoken en miljoenen ‘vluchtelingen’ richting Europa trekken, klinkt dat toch wel ontzettend kinderlijk en naïef. Wie de visie van Rudolf Steiner kent, weet dat Amerika streeft naar wereldmacht en daarvoor eerst Europa uit de weg moet ruimen. Die veroveringsplannen circuleren al sinds de 19de eeuw en Amerika heeft ze stap voor stap tot uitvoer gebracht, enerzijds met ongezien fysiek geweld en anderzijds met ongekende sluwheid en berekening. Het is door deze combinatie van mannelijke en vrouwelijke middelen dat Amerika erin geslaagd is van Europa een Amerikaanse provincie te maken die zowel uiterlijk als innerlijk volkomen in zijn macht is. Want de moderne Europese mens wil niets liever dan Amerikaan zijn, dat zien we nergens beter dan in ‘zijn’ kunst.

En nu zouden we moeten geloven dat er aan dit nietsontziende Amerikaanse imperialisme dat al meer dan een eeuw consequent en vastberaden zijn plannen uitvoert, opeens een eind is gekomen, dat Amerika de steven heeft gewend en nu met evenveel vuur en overtuiging de tegenovergestelde richting uitgaat? Daar was zelfs de Titanic niet toe in staat, laat staan het schip dat Amerika heet. Nee, alles wijst erop dat Amerika full speed ahead gaat en dat de Weinstein-wave slechts een zoveelste fase is in de verovering van de wereld, een zoveelste combinatie van mannelijk geweld en vrouwelijke sluwheid. De snelheid en intensiteit van de Amerikaanse ‘penetratie’ doet zelfs vermoeden dat een orgasme nakend is, en dat met andere woorden de incarnatie van Ahriman voor de deur staat. Het gaat er nu om doorheen al die opwinding en al dat geweld heen te kijken en door te dringen tot wat er in de verborgen diepten gebeurt. Want grensoverschrijdend bewustzijn is het enige wat we tegenover de grensoverschrijdende Ahriman kunnen plaatsen.  

Schaamlippen (1)

  

Onlangs lanceerde Goedele Liekens een oproep om een nieuw woord te bedenken voor schaamlippen. Schaamlippen zijn immers niks om je voor te schamen, vindt ze. Het lijdt weinig twijfel dat het hier gaat om een mediastunt. Bekende Vlamingen hebben er, zoals bekend, een dagtaak aan om bekend te blijven. Met haar schaamlippen is Goedele Liekens daar weer eens goed in geslaagd. Dat neemt echter niet weg dat haar stunt kadert in een veel ruimere beweging, die niet alleen nieuwe woorden maar een geheel nieuwe wereld lijkt te willen bedenken. Het is niet gemakkelijk om voor die beweging een passende naam te bedenken (sic) want nu eens doet ze zich voor als feminisme en dan weer als regenboog-activisme. De ene keer strijdt ze voor sociale gelijkheid, de andere keer tegen racisme en discriminatie. Toch ben ik ervan overtuigd dat het om één en dezelfde beweging gaat, een bijzonder beweeglijke beweging, wat doet vermoeden dat er geestelijke invloeden in het spel zijn.

Welke invloeden zouden dat kunnen zijn? Welke geest is werkzaam in deze beweging? Laat ik eens proberen daarachter te komen aan de hand van Goedele Liekens’ schaamlippen. Om te beginnen geloof ik geen moment dat ze er wakker van ligt dat haar schaamlippen schaamlippen worden genoemd. Haar oproep heeft helemaal niet tot doel het lijden der vrouwen te verzachten, dat is nogal wiedes. Maar welk doel heeft hij dan wel, afgezien van het halen van het nieuws? Goedele Liekens wil een woord veranderd zien dat volgens haar dateert uit patriarchale tijden toen vrouwen nog als minderwaardig werden beschouwd. Vandaar dat er geen mannelijke tegenhanger bestaat voor ‘schaamlippen’. Mannelijke genitalia worden inderdaad nooit bedacht met het voorvoegsel ‘schaam’, alsof de man zich niet hoeft te schamen en de vrouw wel. Door deze taalongelijkheid ongedaan te maken, lijkt Goedele Liekens te verwachten dat ook de reële ongelijkheid tussen man en vrouw zal verdwijnen of althans verminderen. 

Of ze daarin gelijk heeft, weet ik niet, maar ik betwijfel wel dat het woord ‘schaamlippen’ een uitdrukking is van male supremacy. Die voorstelling van zaken steunt op een welbepaalde visie op taal, een nominalistische visie. Daarin worden woorden gezien als namen die men aan de dingen geeft. Die naamgeving berust op een afspraak, een consensus – een beetje zoals ouders overeenkomen hun kind een bepaalde naam te geven. In zo’n consensus spelen natuurlijk allerlei machtsverhoudingen een rol, zowel binnen het gezin als in de maatschappij, en aangezien de macht vroeger vooral (of zelfs uitsluitend) in handen van mannen was, ligt het voor de hand dat zij het woord ‘schaamlippen’ bedacht hebben en dat hun dominantie over de vrouw erin tot uitdrukking komt. In de nominalistische opvatting is er geen rechtstreeks verband tussen het woord en het ding. Dat schaamlippen schaamlippen heten heeft niets te maken met het lichaamsdeel, maar alles met de naamgevers, de mannen dus.

Er bestaat echter nog een andere visie op taal: de realistische. In de Middeleeuwen was ze nog sterk genoeg om te kunnen wedijveren met haar nominalistische tegenpool, maar vandaag is ze helemaal uitgeteld. Dat kan geen verbazing wekken, want ze gaat ervan uit dat een woord het wezen van een ding tot uitdrukking brengt (en daardoor deel heeft aan de realiteit van het ding). Dat wordt wel eens spottend essentialisme genoemd, alsof de dingen een ‘essentie’ zouden hebben op grond waarvan men de dingen dan een passende naam kan geven. Die ‘essentie’ kan alleen geestelijk worden gedacht en dat is uiteraard de reden voor de spot: onze materialistische tijd gelooft niet langer in de realiteit van de geest. Hij gelooft niet dat de dingen een geestelijke dimensie hebben die kan waargenomen worden, evenmin als hij gelooft dat moeders geestelijk contact kunnen hebben met hun ongeboren kind en het op die manier de juiste naam geven. Het realisme is een vrouwelijk-spirituele visie, het nominalisme een mannelijk-materialistische.  

Hier treedt al een tegenstrijdigheid aan het licht die typisch is voor de beweging waarvan Goedele Liekens deel uitmaakt. Haar voorstel om de schaamlippen te herdopen heeft een onmiskenbaar feministische motivering. Toch kiest ze voor een uiterst ‘mannelijke’ visie op taal. Ze gaat er vanuit dat het woord schaamlippen ontstaan is als gevolg van een consensus waarbij macht werd uitgeoefend. Door een nieuwe consensus te willen creëren, verandert ze niets wezenlijks, naamgeving of woordkeuze blijven gebaseerd op macht. Goedele Liekens wil de ongelijkheid tussen man en vrouw niet ongedaan maken, ze wil die ongelijkheid gewoon omkeren. In plaats van male supremacy wil ze nu female supremacy invoeren. De supremacy zelf – het machtsprincipe en de daaruit voortvloeiende ongelijkheid – laat ze ongemoeid. Meer nog, ze breidt het uit, want na de mannen willen nu ook de vrouwen macht uitoefenen. Op die manier maakt ze van de man-vrouwrelatie één grote machtsstrijd, een guerre des sexes

Domineren, macht uitoefenen, onderdrukken en discrimineren worden door het feminisme als mannelijke eigenschappen beschouwd. Vrouwen daarentegen heten inclusief, verbindend, bemiddelend en gelijkmakend te zijn. Dat maakt van het feminisme waar Goedele Liekens deel van uitmaakt een anti-vrouwelijke beweging, want ze wil mannen en vrouwen niet verbinden, ze wil hun tegenstelling juist op de spits drijven. Dat blijkt ook uit haar schaamlippen-oproep: die komt vrouwen op geen enkele manier ten goede, maar hij sart wel mannen. Alsof die mannen nog niet genoeg beschuldigingen naar het hoofd geslingerd krijgen, wordt hen nu ook nog eens verweten het discriminerende woord ‘schaamlippen’ bedacht te hebben. Van een onschuldig woordje maakt Goedele Liekens een middel om macht uit te oefenen over mannen en daardoor ook hun machtsstreven weer aan te wakkeren. Verre van daarmee iets te verbeteren, maakt ze de zaken alleen maar erger. 

Maar stel nu eens dat ze zich vergist en dat het woord ‘schaamlippen’ helemaal niet het product is van een door machtsgeile mannen gedomineerde consensus. Stel nu eens dat haar nominalisme een misvatting is en dat taal toch op een ‘realistische’ manier ontstaan is, dat wil zeggen door waarneming van het wezen der dingen, van de geestelijke dimensie van de werkelijkheid dus. Dan is haar schaamlippenvoorstel een aanslag op het vrouwelijk-verbindende aspect van de taal, een poging om deze cruciale brug tussen mens en geest op te blazen, een uiting van het agressieve materialisme dat probeert alle verbindingen met de geest door te snijden. Het maakt met andere woorden niks uit of we ‘schaamlippen’ op nominalistische dan wel realistische manier benaderen. Of het woord nu het resultaat is van male supremacy dan wel van vrouwelijke helderziendheid, in beide gevallen is de oproep van Goedele Liekens gericht tegen de vrouwen en de vrouwelijkheid. 

Achter haar voorstel om de vrouwelijke schaamlippen te herdopen, gaat een mannelijke geest schuil, een agressieve, machtswellustige, materialistische geest. En wat hem zo gevaarlijk maakt is dat hij zich voordoet als zijn tegendeel. Hij verbergt zich achter een onschuldig vrouwelijk masker dat streeft naar eenheid, gelijkheid en vrede. Wie zou de sympathieke Goedele Liekens met haar ludieke schaamlippenvoorstel van kwaad opzet durven verdenken! Is het niet juist hoog tijd dat er iets gedaan wordt aan de male supremacy die onze planeet nu al zolang teistert met zijn gewelddadige machtsstreven! De geest die Goedele Liekens inspireert heeft twee gezichten: een agressief mannelijk gezicht en een vredelievend vrouwelijk gezicht. Hij lijkt een eind te willen maken aan de machtsverhoudingen tussen man en vrouw, maar in werkelijkheid wil hij tussen beide een oorlog ontketenen. Hij is een wolf in een schaapsvacht, een warlord die de vrede in zijn wapen voert. 

We zien die geest momenteel aan het werk in de zaak Harvey Weinstein, de Hollywoodproducer die beschuldigd wordt van ‘grensoverschrijdend’ gedrag. De eerste aanklacht heeft een sneeuwbal aan het rollen gebracht die steeds groter wordt. Overal beginnen vrouwen mannen ervan te beschuldigen hen aangerand te hebben. Het Grote Zwijgen wordt doorbroken en daar kan men niet rouwig om zijn, want mannen als Harvey Weinstein misbruiken hun macht om vrouwen te vernederen. Maar die vernederde vrouwen beginnen nu de rollen om te draaien: ze maken misbruik van hun nieuw verworven macht om op hun beurt hun belagers te vernederen. En ze gaan daarin heel wat verder. De actrices die Weinstein aanrandde, liepen kwetsuren op, daar kan geen twijfel over bestaan. Maar ze werden er ook beter van: ze kregen filmrollen aangeboden. Wat Harvey Weinstein momenteel meemaakt is veel meer dan een kwetsuur of een vernedering. Het is een regelrechte vernietiging. 

Als de hele zaak voorbij is, zal er van Harvey Weinstein niks meer overblijven. Hij zal er veel erger aan toe zijn dan zijn slachtoffers, die – laten we wel zijn – niet zo onschuldig en weerloos waren als ze nu laten uitschijnen. De reputatie van Weinstein was in Hollywood welbekend. Actrices die zich door hem lieten meetronen naar zijn hotelkamer wisten heel goed wat er kon gebeuren. Dat praat zijn gedrag natuurlijk niet goed, maar het relativeert wel de ‘vermoorde onschuld’ van de aanklaagsters. Achter dat masker verbergt zich een geest die veel erger is dan wat Harvey Weinstein bezielde toen hij zich vergreep aan al die vrouwen. Daarvan getuigt het lot van Kevin Spacey, de Hollywoodacteur die eveneens beschuldigd wordt van grensoverschrijdend gedrag. Dit keer zijn de slachtoffers jonge mannen. Van verkrachting is zo te zien geen sprake en van weerloze slachtoffers evenmin. Maar toch wordt Kevin Spacey nog een stuk zwaarder gestraft dan Harvey Weinstein.

Want niet alleen zijn leven wordt nu vernietigd, ook zijn werk wordt op de brandstapel gegooid. Meteen na de eerste beschuldigingen werden de opnames van House of Cards stopgezet, de bijzonder succesrijke tv-serie waarin Kevin Spacey de hoofdrol vertolkte. Uit een andere pas afgewerkte film werden alle scènes verwijderd waarin hij meespeelde. Sony verbrak alle banden met de acteur. In de krant verscheen een artikel met de vraag of we ooit nog films met Kevin Spacey zullen kunnen bekijken zonder te denken: kijk, dat is die pervert! De man wordt dus gebroodroofd (wat in zijn geval nog het minste is), hij is ook het slachtoffer van een karaktermoord (wat al een stuk erger is), maar daarbovenop – en dat is nog het ergst van al – is hij ook het slachtoffer van een geestelijke moord: zijn kunst wordt in diskrediet gebracht. Dat is het omgekeerde van wat de slachtoffers van Harvey Weinstein overkwam: hun vernedering kwam hun kunst ten goede, ze kregen filmrollen aangeboden.

De wolfsgeest die zich verbergt achter een onschuldig ‘vrouwelijk’ masker treft de mens veel dieper dan zijn mannelijke ‘collega’ die geen geheim maakt van zijn machtswellust. Kunstenaars zijn als moeders: ze zijn bereid alles op te offeren voor hun kinderen, dat wil zeggen voor hun kunst. Men kan ze niet dieper kwetsen dan door die kunst te vernietigen. De betekenis van kunst overstijgt dan ook het louter persoonlijke. We hoeven er maar aan te denken wat voor gevolgen het zou hebben als men ontdekte dat Van Gogh zich vergreep aan kinderen of dat Bach een vrouwenverkrachter was. Dat zou de vreugde van miljoenen mensen bederven en een enorme klap zijn voor de menselijke beschaving. Strikt genomen doen de duistere kanten van kunstenaars niets af aan de waarde van hun kunst, maar zo werkt het niet. Men kan de receptie van een oeuvre vernietigen door de reputatie van zijn schepper te vernietigen. En daar is vandaag niet veel voor nodig: een paar beschuldigingen volstaan, ze hoeven niet eens waar te zijn. 

De geest-met-de-twee-gezichten – de wolf vermomd als Roodkapje – heeft het niet alleen voorzien op mannen en vrouwen, hij heeft het voorzien op de hele mens: op lichaam, ziel en geest. Zijn beschuldigingen lijken aanvankelijk terecht te zijn en uit te gaan van het Ik, het morele wezen van de mens. Maar algauw beginnen ze zich te vermenigvuldigen en wordt achter het Ik een heel ander wezen zichtbaar dat zich niets aantrekt van moraal of menselijkheid. Al die actrices die momenteel Harvey Weinstein beschuldigen – de teller staat al op 100 – lijken gedreven te worden door heilige verontwaardiging. Dat was wellicht ook wat de bal aan het rollen bracht: het ging niet alleen om henzelf, het ging om alle vrouwen die het slachtoffer worden van male supremacy. De zaak heeft intussen enorme proporties aangenomen en het regent overal ter wereld beschuldigingen in wat we een opstoot van mondiale vrouwensolidariteit zouden kunnen noemen. Maar deze girlpower is slechts een masker, erachter verbergt zich iets heel anders. 

Dat kunnen we al opmaken uit het feit dat geen van die verontwaardigde actrices het waagt om één kwaad woord te zeggen over moslimmannen. Nochtans maken die het véél bonter dan Harvey Weinstein, die een koorknaap is vergeleken bij zijn islamitische soortgenoten. Als het werkelijk morele verontwaardiging en solidariteit was die al die vrouwelijke aanklagers dreef, dan zou er nu een oorverdovend protest weerklinken tegen de manier waarop moslima’s door moslims worden behandeld. Daar is echter niets van te merken, wel integendeel. Als de vrouwenbeweging protesteert dan is het tegen islamofobie en voor de hoofddoek. Al die heilige verontwaardiging en vrouwelijke solidariteit zijn dus schijn. Achter dat morele masker gaat een geest schuil die geweld tegen vrouwen toejuicht en zijn pijlen alleen richt tegen de bange, blanke man, de man die niet durft te reageren tegen de beschuldigingen die tegen hem worden geuit, die beschaamd het hoofd buigt en nederig mea culpa slaat.